«Բացառիկ լուսանկար». Կարեն Մաթևոսյան

Պատմաբան Կարեն Մաթևոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Բացառիկ լուսանկար՝ Մշո ճառընտիրը (հայերեն ամենամեծ ձեռագիրը), երկու մասերով, նկարված հենց Մշո Առաքելոց վանքում (երկու նշանավոր խաչքարերի դիմաց)։ Այն հրապարակված է RAA-ի «Եղեռն եղեռնից հետո» գրքում (էջ 334) վերցված է Սմբատ Տեր-Ավետիսյանի դիվանից, ժամանակը նշված է մոտավոր՝ 1900-1910-ական թթ.։ Սակայն ձեռագրի առկայությունը հավանաբար ճշտում է նաև թվականը՝ 1915։ Այդ ժամանակ թուրքերը կողոպտեցին վանքը, իսկ գերմանացիներն ավարի իրենց բաժինը կապեցին (կարծում եմ լուսանկարը նրանք են արել)։ Կողոպտված և Գերմանիա առաքվելիք գույքի մեջ էր նաև վանքի քանդակազարդ հայտնի դուռը։ 1916-ի ամռանը Բաղեշում (Բիթլիս) այս ամենն ընկավ հայ կամավորականների ձեռքը և հանձնվեց հայկական հնությունները փրկելու նպատակով Գևորգ Ե կաթողիկոսի առաքած Սմբատ Տեր-Ավետիսյանին»։