20 տարի առաջ վերացվեցին Ջուղայի` կանգուն մնացած վերջին խաչքարերը

20 տարի առաջ՝ 2005 թվականին ադրբեջանական բանակի մի քանի տասնյակ զինվորականներ օրեր շարունակ ծանր մուրճերով կտոր-կտոր արեցին և բեռնատարներով Արաքս գետը լցրին Ջուղայի գերեզմանատան այն խաչքարերն ու տապանաքարերը, որոնք դեռևս կանգուն էին մնացել մինչ այդ արդեն սկսված ավերումներից հետո:

17-րդ դարում մոտ տաս հազարի հասնող խաչքարերից Ջուղայում 20-րդ դարի վերջին մնացել էին միայն երեք հազարը:

2002թ. տարեվերջից Ադրբեջանի կառավարության կողմից կազմակերպված բարբարոսության հետևանքով վերացվեցին նաև Ջուղայի վերջին երեք հազար խաչքարերը:

Մշակութային այս ոճրագործությունը, որը պարսկական ափից նկարահանվել է, սփռվել է ողջ աշխարհով մեկ, դատապարտվել Եվրոխորհրդարանի կողմից:

2006 թվականի գարնանը «Պատերազմի և խաղաղության» ինտիտուտի լրագրող, ծագումով ադրբեջանցի Իդրակ Աբասովը այցելել է գերեզմանոց և գրել, որ այն ամբողջությամբ անհետացել է:

Նույն 2006 թվականին Եվրոպառլամենտի անդամներին թույլ չեն տվել այցելել գերեզմանոց, ինչից հետո վերջիններս բողոք են հայտնել Ադրբեջանի կառավարությանը՝ մասնավորապես հայտարարելով. «Եթե նրանք չեն թողնում մեզ այցելել, ապա դա ակնհայտ նշան է, որ որևէ վատ բան է կատարվել։ Եթե մեզնից որևէ բան է թաքցվում, մենք հարցնում ենք, ինչո՞ւ։ Բացատրությունը կարող է միայն մեկը լինել՝ որովհետև պնդումներից մի որոշը ճշմարիտ է»։
Այսօր հայտնի է, որ խաչքարերի ոչնչացումից հետո հայկական գերեզմանոցի տեղում հրաձգարան է ստեղծվել։ Իսկ արբանյակից արված լուսանկարներից երևում է վեց մետրանոց տառերով հավաքված թուրքական հայրենասիրական կարգախոսը՝ «Ամեն ինչ հայրենիքի համար»։ Հսկա տառերը տեղակայվել են այնտեղ, որտեղ ժամանակին Ջուղայի հայկական գերեզմանոցի խաչքարերն էին։

Ջուղայի խաչքարերը ներկայացնում են 15-17-րդ դարերի խաչքարային մշակույթի խիստ եզակի երևույթ:
Խաչքարերի գերեզմանոցը ամենահսկայական հուշարձաններից մեկն էր, որը մնացել էր հայկական Ջուղայից: