«Խաղաղության համաձայնագրի վերջնական կնքման ճանապարհին դեռևս խոչընդոտներ կան»․ ԱՄՆ Ազգային հետախուզության զեկույց

ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի վերջնական կնքման ճանապարհին դեռևս կան խոչընդոտներ։ Այս մասին նշվում է ԱՄՆ Ազգային հետախուզության տնօրենի գրասենյակի կողմից հրապարակված «2026 թվականի սպառնալիքների տարեկան գնահատականը» զեկույցում։

«ԱՄՆ-ի հովանու ներքո օգոստոսի 8-ին կայացած Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Խաղաղության գագաթնաժողովը ստեղծել է հնարավորություն՝ երկու երկրների համար երկարատև խաղաղության համաձայնագիր կնքելու և նպաստել է տարածաշրջանային կայունության ամրապնդմանը։

Գագաթնաժողովի արդյունքները ներառում էին՝ խաղաղության պայմանագրի պայմանների շուրջ նախնական համաձայնություն և ԱՄՆ-ի կողմից կառավարվող «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի ստեղծման ծրագրեր, որը կկապի Ադրբեջանը Նախիջևան էքսկլավի հետ՝ հարավային Հայաստանի տարածքով՝ բացելով առևտրային հոսքեր երկու երկրների և ողջ տարածաշրջանի համար։

Այս զարգացումները ներկայացնում են հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ուղղության զգալի փոփոխություն: 2020 և 2023 թվականներին Ադրբեջանը ռազմական ճանապարհով վերահսկողություն է հաստատել Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ։

Օգոստոսի 8-ից ի վեր երկու կողմերն էլ, կարծես, պատրաստակամ են պահպանել Խաղաղության գագաթնաժողովից ի վեր ստեղծված թափը: Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանային հրադադարի խախտումները կտրուկ նվազել են և այժմ գրեթե բացակայում են: 2025 թվականի հոկտեմբերին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը վերացրել է Ադրբեջանի տարածքով դեպի Հայաստան բեռների տարանցման սահմանափակումները, ինչին մի քանի օր անց ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փոխադարձաբար պատասխանեց։ Այդ ժամանակվանից ի վեր, Ադրբեջանը բենզին է մատակարարել և թույլատրել է ցորենի փոխադրում դեպի Հայաստան։

Սակայն խաղաղության համաձայնագրի վերջնական կնքման ճանապարհին դեռևս կան խոչընդոտներ։ Օրինակ՝ նախագահ Ալիևը շարունակում է պնդել, որ Հայաստանը փոխի իր սահմանադրությունը՝ հեռացնելու այն հղումը, որը նա բնութագրում է որպես Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի մաս համարող պնդում, քայլ, որը կպահանջի, որ ՀՀ-ն անցկացնի սահմանադրական հանրաքվե, որի ընդունումը երաշխավորված չէ», - նշված է զեկույցի մեջ։