Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհվեց Ֆրենսիս Հալզենին՝ IceCube նեյտրինոների աստղադիտարանի ստեղծմանն ունեցած ներդրման համար

Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է բելգիացի գիտնական Ֆրենսիս Հալզենին՝ Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանից (ԱՄՆ), «IceCube նեյտրինոների աստղադիտարանին իր վճռորոշ ներդրման և աստղաֆիզիկական ծագում ունեցող բարձր էներգիայի նեյտրինոների հայտնաբերման համար»։

«Ֆրենսիս Հալզենը հասկացավ, որ Հարավային բևեռի սառույցը կարող է օգտագործվել նեյտրինոներ կոչվող մասնիկների հետևման համար։ Նրա տեսլականը և գիտական ​​​​առաջնորդությունը կարևոր դեր խաղացին IceCube նեյտրինոների աստղադիտարանի ստեղծման գործում: IceCube-ի միջոցով հետազոտողները կարող են հայտնաբերել հեռավոր տիեզերքում չափազանց բարձր էներգիայի գործընթացների արդյունքում առաջացած նեյտրինոներ», - նշվում է մամուլի հաղորդագրության մեջ։

Նշվում է, որ նեյտրինոները ամենուր են, բայց դրանք ձայն չեն հանում։ Դրանք անցնում են Երկրի և մարդկանց մարմինների միջով՝ նույնիսկ չնկատվելով։ Շատ հազվադեպ է առանձին նեյտրինոն փոխազդում ատոմային միջուկի հետ, ինչը թույլ է տալիս դրանք հայտնաբերել համապատասխան սարքավորումներով։

«Չափազանց բարձր էներգիայի նեյտրինոները առաջանում են նույն պայմաններում, ինչ մյուս տեսակի մասնիկները։ Սակայն, ի տարբերություն մյուս մասնիկների, նեյտրինոները մեզ հասնում են առանց ուղղությունը փոխելու կամ էներգիա կորցնելու։ Սա նշանակում է, որ դրանք կարող են տրամադրել այլ կերպ անհասանելի տեղեկատվություն», - նշել է հանձնաժողովը։

IceCube-ը գտնվում է Անտարկտիդայում՝ հարավային բևեռի մոտ։ Դրա դետեկտորները պաշտպանված են տարբեր ճառագայթներից սառցե պատով, որը թույլ է տալիս հայտնաբերել նեյտրինոներ։

2025 թվականին ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհվեց գիտնականներ Ջոն Քլարկին, Միշել Դևորին և Ջոն Մարտինիսին՝ «էլեկտրական շղթաներում մակրոսկոպիկ քվանտային թունելավորման և էներգիայի քվանտացման հետազոտությունների համար»։ Հաղորդվել է, որ նրանց փորձերը ցույց են տվել, որ քվանտային մեխանիկական հատկությունները կարող են որոշվել մակրո մակարդակում։