«Երեք պետությունների հիմնական տնտեսական ցուցանիշների պատկերը». Արշալույս Մղդեսյան

Լրագրող Արշալույս Մղդեսյանի ֆեյսբուքյան գրառումը՝ կից լուսանկարով. «Հայաստանը, Վրաստանը և նավթագազային ռեսուրսներով հարուստ Ադրբեջանը 2026 թվական են մտել տնտեսական տարբեր դինամիկաներով: Ահա երեք պետությունների հիմնական տնտեսական ցուցանիշների պատկերը՝ թռչնի թռիչքի բարձունքից:
Հիմնական եզրահանգումներ
1. Ո՞վ է ամենաարագը զարգանում
Այս հարցում առաջատարները Հայաստանն ու Վրաստանն են: Երկու երկրներն էլ ցույց են տվել տպավորիչ և գրեքե համընկնող՝ 7.2-7,5% աճ։ Ադրբեջանի տնտեսությունն աճում է ավելի դանդաղ տեմպերով (1.4%), ինչը բնորոշ է ռեսուրսների արդյունահանումից կախված մեծ տնտեսություններին։
2. Ո՞ր տնտեսությունն է ամենամեծը
Ընդհանուր ծավալով առաջատարը Ադրբեջանն է (մոտ $76 մլրդ)։ Այն մոտ 2.5 անգամ մեծ է Հայաստանի տնտեսությունից և 2 անգամ մեծ Վրաստանի տնտեսությունից։ Ավելին՝ Ադրբեջանի տնտեսությունը գերազանցում է մյուս երկու հարվակովկասյան երկրների տնտեսություններին միասին վերցրած: Սա հիմնականում պայմանավորված է բնակչության մեծ թվով և էներգետիկ ռեսուրսներով։
3. Որտե՞ղ է բնակչությունն ավելի «հարուստ» (ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով)
Սա թերևս ամենակարևոր ցուցանիշն է բնակչության կենսամակարդակը հասկանալու համար։
• Առաջատարը Վրաստանն է ($10,126)։
• Հայաստանը շատ մոտ է Վրաստանին և զգալիորեն առաջ է անցել Ադրբեջանից ($9,474):
• Ադրբեջանը, չնայած իր ընդհանուր մեծ բյուջեին, մեկ շնչի հաշվով զիջում է հարևաններին ($7,365), քանի որ երկրի հարստությունը բաշխվում է ավելի մեծ թվով բնակչության վրա (շուրջ 10.4 մլն մարդ)։
Չնայած Ադրբեջանի տնտեսությունը ամենամեծն է տարածաշրջանում, Հայաստանի և Վրաստանի քաղաքացիներն, ըստ վիճակագրության, ավելի բարձր եկամուտ ունեն մեկ շնչի հաշվով։
Եկամուտների բաշխվածությունը. Որտե՞ղ է կյանքն ավելի «արդար»
Պետություններում եկամուտների կամ հարստության բաշխվածության անհավասարությունը չափվում է Ջինիի գործակիցով։ Այն տատանվում է 0-ից 1-ի սահմաններում (կամ 0-100%), որտեղ 0-ն նշանակում է բացարձակ հավասարություն, իսկ 1-ը (100)՝ բացարձակ անհավասարություն։ Ըստ այդմ, պատկերն այսպիսին է.
1. Հայաստանում Ջինիի գործակիցը կազմում է 27.2 (կամ 0.272)։ Սա վկայում է այն մասին, որ եկամուտների անհավասարության մակարդակը բավականին ցածր է՝ համեմատած աշխարհի շատ երկրների հետ։ Վերջին տարիներին այս ցուցանիշը մնացել է հարաբերականորեն կայուն։ Գործնականում սա նշանակում է, որ տնտեսական աճի արդյունքները երկրում բաշխվում են ավելի հավասարաչափ, և հարուստների ու աղքատների միջև ճեղքվածքն այնքան խորը չէ, որքան հարևան երկրում։
2. Վրաստանում, ի զարմանս ինձ, անհավասարության մակարդակը զգալիորեն ավելի բարձր է՝ 33.9 միավոր։ Չնայած սա ավելի բարձր է, քան Հայաստանում, այնուամենայնիվ, Վրաստանը դրական դինամիկա ունի. 2023-ի 34.8-ի համեմատ այն նվազել է։ Պատմականորեն Վրաստանն ունեցել է անհավասարության շատ ավելի բարձր ցուցանիշ (մինչև 41.2 միավոր 1998-ին), բայց ներկայումս իրավիճակը բարելավվում է։
3. Ադրբեջանի դեպքում պահպանել ենք նախորդ ցուցանիշը՝ 26.6: Ըստ պաշտոնական վիճակագրության՝ սա տարածաշրջանի ամենացածր անհավասարությունն է։ Սակայն, ինչպես նշել էինք, ռեսուրսների վրա հիմնված տնտեսություններում այս թիվը հաճախ չի արտացոլում իրական պատկերը, քանի որ էլիտաների իրական եկամուտները ոչ միշտ են հայտնվում վիճակագրական հաշվետվություններում։
Ընդհանուր պատկերը
Եթե ամփոփենք, ապա Հայաստանը համատեղում է բարձր տնտեսական աճը (7.2%) և եկամուտների բավականին հավասար բաշխվածությունը (27.2)։ Վրաստանն ունի մի փոքր ավելի բարձր աճ և մեկ շնչին ընկնող ամենաբարձր եկամուտը, սակայն հասարակության շերտավորումն այնտեղ քիչ ավելի մեծ է։ Իսկ Ադրբեջանը, լինելով ամենամեծ տնտեսությունը, զիջում է հարևաններին թե՛ աճի տեմպերով, թե՛ մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ով»: