Ուկրաինայում ժողովրդագրական ճգնաժամը խորանում է. բնակչության արտահոսքն ու պատերազմի հետևանքները. The Times

Ուկրաինայում ժողովրդագրական ճգնաժամն էլ ավելի է սրվում պատերազմի և բնակչության՝ արտերկիր շարունակական արտահոսքի պատճառով, ինչը տեղի է ունենում էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա ռուսական հարձակումների ֆոնին, գրում է The Times-ը։
Երկիրը լքողների մեծ մասը երիտասարդ կանայք են, ինչը նվազեցնում է բնակչության թվաքանակի վերականգնման հնարավորությունները, լրագրողներին հայտարարել է Ուկրաինայի սոցիալական քաղաքականության նախարար Դենիս Ուլյուտինը։ Խնդիրը խորացնում են ծնելիության կտրուկ անկումն ու պատերազմի ընթացքում զոհվածների թվի աճը։ Կառավարության տվյալներով՝ 2025 թվականին մահացությունների թիվը գերազանցել է ծնելիությանը 317 000-ով։ Լրագրողները վկայակոչել են Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի տվյալները, որոնց համաձայն՝ 2022 թվականից ի վեր Ուկրաինայի զինված ուժերի կորուստները կազմում են 125 000–150 000 մարդ։ Զոհվել են նաև տասնյակ հազարավոր խաղաղ բնակիչներ։
Նշվում է, որ երիտասարդ տղամարդկանց և կանանց մահը խորացնում է բնակչության պատմական դեֆիցիտը. 1990-ական թվականներին, երբ երկիրը պայքարում էր Խորհրդային Միության փլուզման ծանր տնտեսական հետևանքների դեմ, շատ զույգեր հրաժարվում էին երեխաներ ունենալ։
Պատերազմի մեկնարկից ի վեր Ուկրաինայի բնակչության թիվը կտրուկ նվազել է։ Եթե լայնամասշտաբ ներխուժումից առաջ բնակչությունը կազմում էր 41 միլիոն մարդ, ապա այսօր Կիևի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում ապրում է մոտավորապես 28,5 միլիոն մարդ։
Հոդվածի հեղինակների կարծիքով՝ սրա հետևանքով Ուկրաինան բախվում է աշխատուժի աղետալի պակասի, ինչը արգելակում է տնտեսության զարգացումը։ Բացի այդ, չեն բավականացնում հարկատուները՝ կենսաթոշակների, սոցիալական վճարների և փոխհատուցումների ֆինանսավորման համար։
Ժողովրդագրական ճգնաժամը ստիպել է կառավարությանը ընդունել օրենքներ՝ աշխատող ծնողներին աջակցելու, ինչպես նաև երեխայի կյանքի առաջին տարվանից հետո նրա խնամքի սուբսիդավորվող ծառայություններ տրամադրելու վերաբերյալ։ Կառավարությունն ընդունել է նաև օրենքներ, որոնք խրախուսում են գործատուներին աշխատանքի ընդունել հաշմանդամություն ունեցող վետերաններին կամ պարտադիր վճարումներ կատարել հատուկ հիմնադրամին, որն ապահովում է նրանց համար այլ աշխատատեղերի հարմարեցումը։
Այնուամենայնիվ, փորձագետները նախազգուշացնում են, որ բնակչության կտրուկ նվազման խնդիրը լուծելու համար այս միջոցները բավարար չեն։
2025 թվականին երկրում ծնվել է ընդամենը 169 000 երեխա՝ 2021 թվականին Ուկրաինայի արդարադատության նախարարության կողմից գրանցված 273 772-ի դիմաց, ինչը 38 տոկոսով պակաս է նախապատերազմյան ցուցանիշից։ 2024 թվականին Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիան արձանագրել է վերարտադրողական տարիքի մեկ կնոջ հաշվով միջինը 0,7 երեխա, ինչը ամենացածր ցուցանիշն է աշխարհի բոլոր երկրների շարքում։
Ընդ որում, այս անկումն արագանում է. կառավարության տվյալներով՝ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում երկրում մահացել է գրեթե չորս անգամ ավելի շատ մարդ, քան ծնվել է։ Ինչպես պարբերականին հայտնել է Ուկրաինայի ԳԱԱ Մ. Պտուխայի անվան ժողովրդագրության և կյանքի որակի հետազոտությունների ինստիտուտի ժողովրդագրության բաժնի վարիչի պաշտոնակատար Սվետլանա Ակսյոնովան, Ուկրաինայում ժողովրդագրական իրավիճակը գտնվում է խորը ճգնաժամի մեջ և գնալով ավելի է սրվում։ Նա առաջարկել է նպաստ սահմանել երեխայի դաստիարակության ողջ ժամանակահատվածի համար, ինչպես նաև ներդնել պետական վերարտադրողական ծրագրեր զինծառայողների ընտանիքների համար։
Ինչ է ասում վիճակագրությունը
Անցյալ տարի երկիրը լքել է 290 300 մարդ։ Այս տարվա առաջին կիսամյակում արդեն մեկնել է 244 300 ուկրաինացի։ Ակնկալվում է, որ էլեկտրաէներգիայի անջատումների, ջեռուցման և ջրամատակարարման բացակայության պատճառով երկրից կհեռանա ևս մի քանի տասնյակ հազար մարդ։
Սոցիալական քաղաքականության նախարարությունում կարծում են, որ լայնամասշտաբ ներխուժման պահից ի վեր արտերկրում բնակվում է ավելի քան վեց միլիոն ուկրաինացի, և նրանց մեծ մասը երեխաներ ունեցող մայրեր են։
2025 թվականի ընթացքում Ուկրաինայի բնակչության թիվը կրճատվել է մոտավորապես մեկ միլիոնով և 2026 թվականի փետրվարի դրությամբ կազմել է շուրջ 29 միլիոն մարդ։ Միևնույն ժամանակ, ժողովրդագիրները կարծում են, որ պատերազմի ձգձգման յուրաքանչյուր ամիս նշանակում է, որ ավելի քիչ մարդ կվերադառնա հայրենիք, քանի որ նրանք աստիճանաբար հարմարվում են այլ երկրների կյանքին։
Ավելի ու ավելի քիչ փախստականներ են ծրագրում վերադառնալ տուն. Տնտեսական ռազմավարության կենտրոնի տվյալներով՝ 2022 թվականի վերջին նրանց թիվը կազմում էր 74 տոկոս, իսկ այժմ՝ ընդամենը 43 տոկոս։ ՄԱԿ-ի կանխատեսումներով՝ եթե իրավիճակը չփոխվի, մինչև 2040 թվականը կառավարության վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում կարող է մնալ մոտ 25 միլիոն մարդ։