«Արգելե՞լ երեխաների մուտքը սոցիալական ցանցեր․ բարդ և երկսայրի հարց է»․ Հրայր Կամենդատյան

Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Ծնողներ, մոտ եկեք, կարևոր թեմա է։
Սոցիալական ծրագիր 8/87։
Արգելե՞նք երեխաների մուտքը սոցիալական ցանցեր։
Սա բավականին բարդ և երկսայրի հարց է, որը հուզում է միլիոնավոր ծնողների։ Մի կողմից՝ արգելքը թվում է ամենահեշտ ու ապահով լուծումը, մյուս կողմից՝ մենք ապրում ենք թվային դարաշրջանում, որտեղ լիակատար մեկուսացումը գրեթե անհնար է։
Եկեք վերլուծենք այս հարցը քննադատաբար՝ դիտարկելով թե՛ արգելքի կողմնակիցների, թե՛ հակառակորդների փաստարկները։
Ինչո՞ւ է արգելքը հիմնավորված (ռիսկեր)
1.Հոգեբանական ազդեցություն. սոցցանցերը ստեղծված են այնպես, որ առաջացնեն դոպամինային կախվածություն։ Երեխաների մոտ դեռ ձևավորված չէ ինքնատիրապետումը, ինչը կարող է բերել տագնապայնության և ցածր ինքնագնահատականի (համեմատվելով «կատարյալ» նկարների հետ)։
2.Անվտանգության խնդիրներ. Կիբերբուլինգը (առցանց հետապնդում) և անծանոթների կողմից հնարավոր վտանգները իրական սպառնալիք են անչափահասների համար։
3. Ուշադրության կենտրոնացում. Կարճ հոլովակները (Reels, TikTok) քայքայում են երկարատև կենտրոնացման ունակությունը, ինչը ուղղակիորեն ազդում է ուսման որակի վրա։
Ինչո՞ւ է լիակատար արգելքը խնդրահարույց
1. «Արգելված պտուղ». Խիստ արգելքը հաճախ ստիպում է երեխային գաղտնի հաշիվներ բացել, ինչն ավելի վտանգավոր է, քանի որ ծնողն այլևս վերահսկողություն չի ունենում։
2. Սոցիալական մեկուսացում. Այսօր երեխաների շփման մեծ մասը տեղի է ունենում առցանց տիրույթում (խմբային չատեր, դասերի քննարկում)։ Զրկելով դրանից՝ երեխան կարող է իրեն օտարված զգալ հասակակիցների շրջապատում։
3. Թվային անգրագիտություն. Սոցցանցերը նաև տեղեկատվության և ստեղծագործելու հարթակ են։ Արգելելու փոխարեն կարևոր է սովորեցնել «թվային հիգիենա»։
Ի՞նչ լուծումներ կան (Ոսկե միջին)
Լիակատար արգելքի փոխարեն մասնագետները հաճախ առաջարկում են
1.Աստիճանական մուտք և վերահսկողություն.
2. Տարիքային սահմանափակում Պահպանել հարթակների կողմից սահմանված 13+ տարիքային շեմը։
3.Ծնողական հսկողություն։ Օգտագործել հավելվածներ (օրինակ՝ Google Family Link), որոնք սահմանափակում են էկրանի ժամանակը։
4 Թվային կրթություն։ Երեխայի հետ խոսել անձնական տվյալների գաղտնիության և կեղծ լուրերի մասին։ 5.Օրինակ ծնողի կողմից։ Եթե ծնողը ողջ օրն անցկացնում է հեռախոսով, երեխայից արգելք պահանջելն անօգուտ է։
Արդյո՞ք մենք ուզում ենք երեխային պահել «ապակե գմբեթի» տակ, թե՞ պատրաստել նրան իրական աշխարհին, որտեղ համացանցն անխուսափելի է։
Ձեր կարծիքով՝ ո՞ր տարիքից է երեխան պատրաստ մտնել այդ տիրույթ, կամ ո՞ր սոցցանցն է Ձեզ ամենաշատը մտահոգում»։