Ադրբեջանի ԱԹՍ-ների հարձակումները խաղաղ բնակչության նկատմամբ միջազգային իրավունքի խախտում են. ՄԻՊ

Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպանը հրապարակել է արտահերթ զեկույց Հայաստանի և Արցախի խաղաղ բնակչության նկատմամբ ադրբեջանական ԱԹՍ-ների թիրախային հարձակումների վերաբերյալ՝ որպես միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտումներ:
Այս մասին տեղեկացնում է ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի հանրային կապերի բաժինը:
Զեկույցն ուղարկվել է միջազգային կառույցներին ու լրատվամիջոցներին, Հայաստանի պետական մարմիններին, այդ թվում՝ ՄԻԵԴ-ում ՀՀ ներկայացուցչին:
Ադրբեջանական ԱԹՍ-ների թիրախային հարձակումները Հայաստանի և Արցախի խաղաղ բնակչության նկատմամբ միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում են. Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի քննության արդյունքները
Ադրբեջանի հարձակման առաջին օրից՝ 2020թ. սեպտեմբերի 27-ից սկսած ադրբեջանական զինված ուժերը թիրախավորել են քաղաքացիական անձանց Արցախում (Լեռնային Ղարաբաղում) և Հայաստանում:
Ադրբեջանն օգտագործում է ռազմական անօդաչու թռչող սարքեր (ԱԹՍ-ներ)՝ որպես քաղաքացիական բնակավայրերի և խաղաղ բնակչության դեմ ագրեսիվ ու առանց տարբերակման (indiscriminate) հարձակման միջոցներ: Այդ հարձակումները ինտենսիվ են և անընդհատ:
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի շուրջօրյա քննությունը վկայում է, որ Ադրբեջանն օգտագործում է տարբեր տեսակի ԱԹՍ-ներ՝
• հետախուզական ԱԹՍ-ներ, ի թիվս այլնի՝ Orbiter -2, Orbiter – 3, Aerostat.
• հարվածային ԱԹՍ-ներ, այդ թվում՝ Harop, Zaoba-1K, Sky Striker.
• հետախուզահարվածային ԱԹՍ-ներ, ի թիվս այլնի՝ Bayraktar TB-2, AN-2:
Դրոնների հարձակումներն արձանագրվել են Հայաստանի և Արցախի տարբեր գյուղերում ու քաղաքներում: Այս հարձակումների արդյունքում սպանվել ու վիրավորումներ են ստացել քաղաքացիական անձինք, ավերվել են քաղաքացիական տներ:
Արցախի գրեթե բոլոր քաղաքացիական բնակավայրերը, այդ թվում՝ խիտ բնակեցված քաղաքները (Հադրութ, Ստեփանակերտ և այլն) շարունակական թիրախային հարձակումների ներքո են նշված ԱԹՍ-ներով:
Սեպտեմբերի 27-ից սկսած՝ ԱԹՍ-ները հարձակման են ենթարկում Հայաստանի քաղաքացիական բնակավայրերն ու խաղաղ բնակչությանը, մասնավորապես՝ Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքի շրջակա Կութ, Սոթք, Շատվան, Շատջրեք, Նորաբակ, Տրետուք, Կուտական գյուղերը: Նման հարձակման վերջին դեպքերից մեկը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 1-ին Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Շատվան ու Մեր Մասրիկ գյուղերում: Արդյունքում մեկ քաղաքացի սպանվել է, իսկ երկուսը՝ ստացել վիրավորումներ, այրվել են բնակելի տներ:
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի փաստահավաք աշխատանքները վկայում են, որ նշված գյուղերի նկատմամբ գրեթե բոլոր հարձակումները տեղի են ունեցել ուշ երեկոյան կամ գիշեր ժամանակ, երբ մարդիկ տանն են կամ քնած՝ գլխավորապես: Մեկ այլ հատուկ բան է այն, որ այդ ԱԹՍ-ները հարվածում են միայն քաղաքացիական այն օբյեկտներին, որոնք մարդաշատ են կամ առկա են մարդկային կուտակումներ՝ հնարավորինս մարդկային շատ զոհեր ու վնասներ պատճառելու համար: Օրինակ, Մարդու իրավունքների պաշտպանի հետ առանձնազրույցներում շատ քաղաքացիական անձինք պնդել են, որ ԱԹՍ-ները 1 մեքենայի կամ 1 մարդու չեն հարվածում. դրանք թիրախավորում են իրար մոտ գտնվող կամ երթևեկով երկու և ավելի մեքենաներ, ավտոբուս, տներ և այլն:
Մարդու իրավունքների պաշտպանը հարկ է համարում հատուկ նշել, որ հենց Շատվան գյուղում էր, որ Պաշտպանն ու իր աշխատակազմը փաստահավաք աշխատանքներ իրականացնելիս տեսավ ադրբեջանական ԱԹՍ-ների հայտնվելը և ստիպված եղավ կասեցնել փաստահավաք աշխատանքը:
Անհրաժեշտ է հատկապես ընդգծել, որ ԱԹՍ-ների հարվածները պետք է համապատասխանեն միջազգային իրավունքի պահանջներին: Այդ կարգավորումներով նախատեսված պահանջների անգամ մեկ խախտումը հարվածը դարձնում է անիրավաչափ:
ԱԹՍ-ների հարվածների իրավաչափության գնահատումն ունի կարևոր նշանակություն, քանի որ միջազգային մարդասիրական իրավունքը և մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքն ունեն տարբեր կանոններ առ այն, թե երբ և ինչպես պետք է կիրառվի մահացու ուժը:
Միջազգային մարդասիրական իրավունք
• Միջազգային մարդասիրական իրավունքի համաձայն՝ զինված հակամարտության կողմերը պետք է միշտ տարբերակեն քաղաքացիներին կոմբատանտներից, ինչպես նաև քաղաքացիական բնակավայրերը և ռազմական օբյեկտները: Ադրբեջանի զինված ուժերը ԱԹՍ-ների հարվածներով որևէ տարբերակում չի դրվել: Հակառակը՝ քաղաքացիական բնակավայրերը թիրախավորվել են մտադրված:
• ԱԹՍ-ների մահացու հարվածները ռազմական օբյեկտներին կլինեն ոչ իրավաչափ են, եթե քաղաքացիներին պատճառված վնասը կանխատեսվող կոնկրետ և ուղղակի ռազմական առավելության նկատմամբ չափազանց մեծ է: ԱԹՍ-ների նման հարվածների արդյունքում չկա կանխատեսվող կամ ձեռքբերված կոնկրետ և ուղղակի ռազմական առավելություն:
Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքը
• Կյանքի իրավունքը համընդհանուր պարտադիրություն ունի բոլոր ժամանակներում բոլոր պետությունների համար և իրենից ներկայացնում է jus cogens նորմ (իրավական պահանջ): Այն կիրառելի է նաև զինված հակամարտություններում և դրանցից դուրս դրոնների հարվածների կիրառման դեպքերում: Արդեն իսկ սպանվել են քաղաքացիական անձինք ԱԹՍ-ների կամայական (arbitrary) հարվածների հետևանքով:
• Զինված հակամարտության պայմաններում կյանքի իրավունքը կարգավորվում է միջազգային մարդասիրական իրավունքով՝ այն պահանջով, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքի շրջանակներում մահացու ուժի կիրառումը չհանգեցնի անհատի կյանքի իրավունքի կամայական զրկման: Միջազգային մարդասիրական իրավունքի որևէ կանոն չի արդարացնում քաղաքացիների թիրախավորումը, որի արդյունքում առկա են անհատի կյանքի իրավունքի կամայական զրկման դեպքեր:
Նշված գործողությունները միջազգային մարդասիրական իրավունքի, ինչպես նաև մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի՝ կյանքի իրավունքը պաշտպանող բոլոր հնարավոր կարգավորումների կոպիտ խախտումներ են:
Վերը շարադրված բոլոր փաստերն ու գնահատականները Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի շուրջօրյա քննության արդյունքներն են: Այդ արդյունքները հիմնված են Հայաստանի Օմբուդսմանին ներկայացված՝ քաղաքացիական անձանց ահազանգերի, Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցների և հայտարարությունների, միջազգային և տեղական լրատվամիջոցների հրապարակումների, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների տվյալների, պաշտոնական աղբյուրներով այդ թվում՝ Հայաստանի Օմբուդսմանի հրատապ հարցումներով հաստատված տվյալների վրա:

Սամվել Մկրտչյանը նշանակվել է ՌԴ-ում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան
159Երեկ, 16:48
«Բացահայտվել են աննախադեպ քանակի ծխախոտային արտադրանքի անօրինական տեղափոխման դեպքեր»․ ՊԵԿ (տեսանյութ)
163Երեկ, 15:30
ՊԵԿ-ը հայտարարություն է տարածել
51317.11.2026, 12:00
«Թափառող շների՝ մարդկանց, այդ թվում՝ երեխաների վրա պարբերաբար հարձակումների խնդիրն ավելի է սրվել»․ ՄԻՊ
51117.11.2026, 10:24
Արարատ Միրզոյանը ԵՄ-ում ներկայացրել է «ԹՐԻՓՓ»-ի իրականացման ուղղությամբ Հայաստանի քայլերը
54116.11.2026, 19:24
Արգամ Աբրահամյանի վերաբերյալ քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է հսկող դատախազին
53816.11.2026, 16:54
«Անթաքույց բռնությունն ու վիրավորանքը չեն կարող արդարացվել թեժ քննարկմամբ կամ ձևական անաչառությամբ»․ ՀՌՀ
37816.11.2026, 14:06
ՍԴ փոխնախագահ է ընտրվել Արթուր Վաղարշյանը
37116.11.2026, 13:18