«Մեր փոքրիկ հաղթանակներն ուռճացնում ենք, իսկ պարտություններին՝ անդրադառնում հպանցիկ»․ Արշալույս Զուրաբյան

Պատմաբան Արշալույս Զուրաբյանը գրում է. «ԷՍՊԻՍԻ ԲԱՆ
Մենք շատ ենք սիրում նույնիսկ մեր փոքրիկ հաղթանակներն ուռճացնել, իսկ պարտություններին անդրադառնալ հպանցիկ, դրանք հիմնավորել թշնամու նենգությամբ, նրա մեծաթիվ ուժերով, դաշնակիցների անտարբերությամբ կամ նրանց դավաճանությամբ:
Մինչդեռ պատմության քառուղիներում ունեցած բազում ձախողումները հարկավոր է անշտապ ու հանգամանալից ուսումնասիրել, փորձել վեր հանել այն իրական օբեկտիվ ու սուբեկտիվ պատճառները, որոնց արդյունքում բազում սև էջեր ենք զետեղել պատմության էջերում:
Մեր օրերում էլ հարգի է շատ իրողությունների մասին լռելը, մեզ կայուն հիմարության մեջ պահող չեղած հաջողությունների ու հաղթանակների մասին՝ ճամարտակելն ու ոգևորվելը:
Դարեր շարունակ մեր գենետիկ հիշողության մեջ հետևողականորեն ամրագրում ենք ոչ թե իրականությունը, այլ այն, ինչը ցանկալի է մեզ, և դա խանգարում է անցյալի կարևորագույն դասերի յուրացմանը:
Խոսելով Մայիսյան հերոսամարտերում դրսևորած մեր ոգու արիության ու Հայոց պետականության վերականգնման մասին՝ միշտ մոռանում ենք, որ մայիսյան զարթոնքին նախորդել է մի խայտառակ իրողություն, երբ ընդամենը երեք ամսում՝ 1918-ի փետրվար-ապրիլին, մեր հանցավոր անփութության ու անտարբերության արդյունքում, կորցրել ենք մեր հայրենիքի մեծագույն մասը՝ Արևմտյան Հայաստանը:
Այս ահռելի կորստի ցավն ու դասերը չսերտած՝ այսօր էլ խարխափում ենք այն օրերին խիստ բնորոշ տգիտության, մեծամտության, մեր հյուսած դավերի ճիրաններում: Իսկ նման պայմաններում՝ հերոսական մաքառումներին ու հաղթանակներին անխուսափելիորեն հաջորդում են պարտվողական տրամադրություններն ու դառնահամ բաթումյան պայմանագրերը»։