Ուրբաթ, 22 սեպտեմբերի, 2023 թ.
|
Ստեփանակերտում`   +17 °C

«Պուծինի հետ մտերմությունը դարձել է վտանգավոր՝ անգամ Էրդողանի պես բռնապետի համար»․ Տիգրան Խզմալյան

«Պուծինի հետ մտերմությունը դարձել է վտանգավոր՝ անգամ Էրդողանի պես բռնապետի համար»․ Տիգրան Խզմալյան
302
Շաբաթ, 25 ապրիլի, 2020 թ., 22:10

Կինոռեժիսոր Տիգրան Խզմալյանը սոցկայքի իր էջում գրել է․ «Այս օրերին մենք սովորականից շատ ենք հիշում ու հիշատակում Թուրքիային՝ հասկանալի պատճառներով։ Բայց դրանք գրեթե բոլորը կարծրատիպային և անբովանդակ հիշատակումներ են՝ պատմական և առասպելաբանական ենթատեքստով։ Սակայն մենք անթույլատրելի քիչ ենք խոսում և էլ ավելի քիչ գիտենք մեր արևմտյան հարևանի իրական վիճակի մասին։ Մինչդեռ Թուրքիայի ներքաղաքական ու տնտեսական զարգացումներն անմիջական և մեծ ազդեցություն ունեն մեր երկրի ապագայի վրա։ Ես թրքագետ չեմ, թեև հաճախ եմ եղել այդ տարածքում՝ Արարատի գագաթից մինչև Ստամբուլ, Ուրֆայից մինչև Կիլիկիա, ֆիլմեր եմ այնտեղ նկարահանել, դասախոսություններ կարդացել համալսարաններում, համերգներ եմ կազմակերպել, կինոփառատոններ հաղթել։ Թուրքիան շատ բազմաշերտ ու իրարամերժ երկիր է՝ եվրոպական Պերան բացարձակապես նման չէ քրդաբնակ արևելքին, գերմանական գործարաններն այստեղ կողք կողքի են կանգնած ասիական բարքերի ու վարքի հետ։ Թուրքիան գնալով ավելի է տրոհվում երեք մասերի՝ տնտեսապես գերզարգացած ու արևմտամետ արևմտյան հատվածը Ստամբուլով, ազգայնական կենտրոնը Անկարայով և քրդաբնակ ու անջատմանը պատրաստվող արևելյան շրջանները, որոնք շուտով դառնալու են մեր նոր աշխարհաքաղաքական հարևանը։ Թուրքիան քսանամյա հզոր տնտեսական աճից հետո վերջին տարիներին հայտնվեց խորացող տնտեսական անկման շրջանում, որին հետևեց ծանրագույն քաղաքական ճգնաժամը և չմարող այլ էլ ավելի բռնկվող ազգամիջյան հակամարտությունը քրդերի հետ։ Սակայն ամենածանր հարվածները Թուրքիան ստացավ վերջին կես տարվա ընթացքում։ Դրա քաղաքական խորհրդանիշն էր ԱՄՆ Կոնգրեսի և Սենատի երկու ցնցող բանաձևերը Հայոց Եղեռնը ճանաչելու և Թուրքիայի պատմական պատասխանատվությունը մատնանշելու մասին։ Ի տարբերություն գավառամիտ ու ստորաքարշ հայկական քաղաքական դասի, թրքական վերնախավը շատ լավ հասկացավ, թե ինչ մահացու և անխուսափելի սպառնալիք է ներկայացնում իրենից այդ քայլը։ Արևմուտքն այլևս չունի Թուրքիայի կարիքն իբրև զսպաշապիկի անհետացած ԽՍՀՄ-ի և դրան փոխարինած ու թուլացող Ռուսաստանի դեմ։ ԱՄՆ կարծես թե հեռացրեց Թուրքիայի տարածքից անգամ իր միջուկային զենքերը։ Էրդողանի հակաարևմտյան հռետորաբանությունը հոգնեցրեց նաև ԵՄ-ին, որը մերժեց իր կազմում Թուրքիայի անդամակցության հնարավորությունը։ Գնալով վատթարանում են Անկարայի հարաբերությունները նաև ՆԱՏՕ-ի հետ և այդ կառույցում Ուկրաինայի հայտնվելուց հետո Թուրքիան կարող է ավելորդ դառնալ նաև պաշտպանական այդ դաշինքում, առավելևս, որ թուրքական բանակն աննախադեպ կերպով թուլացել է Էրդողանի հիվանդագին հետապնդումների և հալածանքների պատճառով։
Քաղաքական այս պատուհասին ավելանում էին տնտեսական խնդիրներն՝ արժեզրկվող ազգային տարադրամի և թուլացող արդյունաբերության հետևանքներով, երբ անսպասելիորեն վրա հասավ թագավարակի համաճարակը։ Դրանից նախևառաջ տուժում է և գրեթե կաթվածահար է լինում զբոսաշրջությունը, որից Թուրքիան կախված է նույնքան, որքան Ռուսաստանը նավթից։ Ամենահամեստ հաշվարկներով սպասվող կորուստները հասնելու են երկրի եկամուտների 30 տոկոսի կրճատմանը։ Ռուսաստանի հետ վերջին տարիների սիրախաղը նույնպես անպտուղ է դուրս գալիս, քանի որ նավթի ու գազի աննախադեպ գնանկումը զրկում է Թուրքիային եվրոպական մատակարար դառնալու հույսից՝ ամպագոռգոռ Թուրքական հասք գազային և նավթային խողովակաշարերը պարզապես անօգուտ են դարձել այս պայաններում։ Անհասկանալի է՝ կարողանալու է արդյոք Ռուսաստանն ավարտի հասցնել թրքական Աքկույու ատոմակայանի կառուցումը Միջերկրականի ափին։ Սիրիական ռազմական արկածախնդրությունը, ինչպես և Լիբիայի ռազմարշավը նույնպես շատ թանկ են նստում Թուրքիայի վրա՝ և՛ քաղաքական, և՛ տնտեսական առումով։ Անհուսալիորեն փչացել են Անկարայի հարաբերություններն անխտիր բոլոր իր հարևանների հետ՝ Իրանի և Սիրիայի, Հունաստանի, Բուլղարիայի ու անգամ Վրաստանի։ Միակ «պայծառ կետն» այստեղ Հայաստանն է, որի ապիկար ղեկավարությունը երեք տասնամյակ շարունակ այդպես էլ չի կարողանում ձևակերպել իր համար որևէ շահավետ և Թուրքիային վտանգող քաղաքական ձևաչափ, լիովին գտնվելով Կրեմլի վերահսկողության տակ։ Մոսկվան էլ այլևս առաջվանը չէ՝ Պուծինի հետ մտերմությունը դարձել է տոկսիկ ու վտանգավոր անգամ Էրդողանի պես բռնապետի համար։ Եւ այս անմխիթար իրավիճակում ցանկացած պահին կարող է պայթել քրդական ապստամբության վաղուց լարած ռումբը։
Այդպես որ Թուրքիայի քաղաքական հեռանկարներն իսկապես մռայլ են։ Ամենամեծ հնարավորություններն այս իմաստով բացվում են Հայաստանի համար։ Սակայն եթե ամենակարճ ժամկետում Երևանը չկարողանա ազատվել Մոսկվայի գաղութային վերահսկողությունից և դրա տեղական գործակալներից, ապա տրոհվող Թուրքիայի արևելյան տարածքներին կտիրեն բացարձակապես քրդերը և մենք ունենալու ենք հայ-թրքական սահմանի փոխարեն հայ-քրդական սահման նույն Աքորի-Արաքս գծով, ոչ մի թիզ չստանալով մեր պատմական Հայրենիքից։ Որովհետև քրդերի դաշնակիցն այսօր ԱՄՆ-ը, իսկ ԱՄՆ կողմից դեռևս 100 տարի առաջ առաջինը ճանաչված, նախագահ Վիլսոնի իրավարար վճռով Տրաբզոնից Արաքս ձգվող, մի ողջ սերունդ ամերիկյան որբանոցներում փրկած Հայաստանը շարունակում է մաքրել իր դարավոր գաղութարարի ու դահիճի «օրհնած» սապոգը։ Այս առումով Թուրքիայի գործած Եղեռնը և Ռուսաստանի սարքած հայերի Հայրենազրկումը հասան նպատակի։ Հայերը հավի կուրությամբ ու հոտի հնազանդությամբ շարունակում են քայլել դեպի անդունդ, որտեղ նրանց տանում են քանդված Բյուզանդիայի երկու քանդվող բեկորները՝ Ռուսաստանն ու Թուրքիան»։