«Այս գործընթացը Հայաստանը դարձնում է Ադրբեջանի հաճախորդ երկիր». Parstoday

190

Կիրակի, 07 հուլիսի, 2024 թ., 22:30

Parstoday-ի հայկական բաժինը ներկայացնում է «Բազթաբ» վերլուծական կայքի հոդվածը. «Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական իրավիճակը վերջին չորս տարիներին հիմնովին փոփոխությունների է ենթարկվել՝ Հայաստանի քաղաքական քարտեզից Լեռնային Ղարաբաղի հանմամբ և Ադրբեջանի հետ այդ երկրի սահմանի փոփոխությամբ։ Այս գործընթացները զուգակցվել են ուժերի հարաբերակցության էական փոփոխության հետ։

Փորձագետների կարծիքով՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև պաշտպանական պայմանագրի ստորագրումը, Լեռնային Ղարաբաղից ռուսական խաղաղապահ ուժերի տեղակայումն ու դուրսբերումը, Եվրոմիության սահմանափակ դիտորդական առաքելությունը և ռուս սահմանապահների դուրսբերումը Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանից խորը հետևանքներ կունենան Իրանի շահերի և անվտանգության վրա։

Արևմտամետ իշխանություններով Հայաստանը մտադիր է նվազեցնել իր կախվածությունը Ռուսաստանից տնտեսության և էներգետիկայի առումով, իսկ Բաքուն, լիովին հասկանալով Երևանի վիճակը, այս հարցը համարում է որպես ճնշման լծակ՝ ավելի շատ օգուտներ ստանալու համար և ավելի մեծ ճնշում է գործադրում Երևանի վրա։ Տարածաշրջանում ռուսական գազի հարաբերական փոխարինման երկու տարբերակ կա՝ Իրանը և Ադրբեջանը։ Եթե Երևանն ընտրի երկրորդ տարբերակը և նախընտրի օգտվել Ադրբեջանից՝ որպես իր ապագա էներգետիկ գործընկեր, ապա ավելի ուժեղ կներքաշվի թուրք-ադրբեջանական բլոկի ազդեցության գոտու մեջ։ Մինչդեռ Երևանն ու Թեհրանը կարող են ընդլայնել համագործակցությունն էներգետիկայի ոլորտում։ Ներկայումս Իրան-Հայաստան գազատարը շահագործվում է շատ փոքր հզորությամբ, սակայն, ըստ հայտարարված բնութագրերի, այս խողովակաշարը կարող է ապահովել Հայաստանի էներգետիկ կարիքների կեսից ավելի մասը։

Նշենք, որ գազատարը, որը Ռուսաստանից գազ է մատակարարում Հայաստան, անցնում է Տավուշի վիճելի տարածքով։ Եթե, Բաքվի պահանջով, այս երկիրը ավտոճանապարհներով ճանապարհ գտնի դեպի «անկլավային» շրջաններ, ապա Հայաստան մտնող ռուսական ռազմավարական գազատարը կհայտնվի այդ երկրի հարաբերական վերահսկողության տակ։ Այսօր երկու երկրների բանակցությունների և ապագա հարաբերությունների օրակարգում է էներգամատակարարման կարևոր հարցը, որտեղ քննարկվել է նաև Բաքվից Երևան գազի մատակարարման հնարավորությունը։ Այս համաձայնությունը կարող է լինել կողմերի միջև համապարփակ համաձայնագրի մաս:

«Սահմանազատման և սահմանագծման» ներկայիս գործընթացը ստեղծում է Հարավային Կովկասի նոր պլան, որը վտանգավոր է և անառողջ նախադեպ կստեղծի տարածաշրջանի մյուս երկրների համար։ Նախ, տարածաշրջանային հավասարումների այս փոփոխությունն ունի նոր և ավելի փխրուն ճարտարապետություն, և հիմնված է ավելի թույլ կողմի վրա կրկնակի ճնշման և հավասարակշռության վերջնական խախտման համար սուր իրավիճակ ստեղծելու վրա: Երկրորդ՝ այս գործընթացը Հայաստանը դարձնում է Ադրբեջանի հաճախորդ երկիր։ Այդ կերպ Երևանը բավարարում է Բաքվի և Անկարայի պահանջները և երաշխավորում է Թուրքիայի առաջնորդությունը տարածաշրջանում։

Այսպիսով, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանի վերջնական կարգավորումը չպետք է ևս մեկ նախապայման լինի խաղաղության համար։ «Սահմանազատման և սահմանագծման» գործընթացի համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ այդ գործընթացը կարող է շարունակվել մի քանի տասնամյակ։ Վրաստանն ու Ադրբեջանը շուրջ 30 տարի քննարկում և խորհրդակցում են իրենց ընդհանուր սահմանի շուրջ, սակայն, չնայած դրան, ռազմական ճնշում չի գործադրվում այս հարցում առաջընթաց ապահովելու համար։

«Սահմանազատման և սահմանագծման» գործընթացին զուգահեռ, կառավարությունները ներգրավվում և համագործակցում են տարբեր ոլորտներում, հետևաբար, Ադրբեջանի տեսակետը խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և դա «սահմանազատման և սահմանագծման» հետ պայմանավորելու մասին նշանակում է միտումնավոր արգելափակել խաղաղության իրական տեսլականը։ Այս կերպ վտանգ կա, որ տարածաշրջանի ապակայունացման մեջ շահագրգռված թշնամական երկրները կօգտագործեն Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու՝ Բաքվի դժկամությունը՝ որպես լծակ՝ Իրանի սահմանների մոտ տարածաշրջանը հետագա ապակայունացման համար»։

Աղբյուրը` Parstoday