Ռոբերտ Ամստերդամը նամակ է հղել եվրոպացի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին

Միջազգային իրավապաշտպան, փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամը ֆեյսբուքյան էջում հրապարակել է Եվրոպական բարձրաստիճան պաշտոնյաներին ուղղված իր նամակը.

«Ձերդ Գերազանցություն տիկին Ուրսուլա ֆոն դեր Լայեն
Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ
Rue de la Loi 200, B-1049 Բրյուսել, Բելգիա
Պատճենները էլեկտրոնային փոստով՝
Ձերդ Գերազանցություն տիկին Կայա Կալլաս, Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ / Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ
Հանձնակատար Մարտա Կոս, Ընդլայնման և Արևելյան հարևանության հարցերով հանձնակատար
Հանձնակատար Մայքլ Մակգրատ, Ժողովրդավարության, արդարադատության, իրավունքի գերակայության և սպառողների պաշտպանության հարցերով հանձնակատար
Գործադիր փոխնախագահ Հեննա Վիրկկունեն, Տեխնոլոգիական ինքնիշխանության, անվտանգության և ժողովրդավարության հարցերով գործադիր փոխնախագահ
Հանձնակատար Հաջա Լահբիբ, Պատրաստվածության, ճգնաժամային կառավարման և հավասարության հարցերով հանձնակատար
Հանձնակատար Անդրյուս Կուբիլյուս, Պաշտպանության և տիեզերքի հարցերով հանձնակատար
Բյորն Զայբերտ, Գրասենյակի ղեկավար
Ալեքսանդր Ադամ, Գրասենյակի ղեկավարի տեղակալ
Պատասխաններն ուղարկել՝ [email protected]
Թեմա՝ Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի տեղակայումը Հայաստանի Հանրապետությունում. ուղղակի միջամտություն ներքին քաղաքական գործընթացներին, ընտրական միջամտություն և իրավական հետևանքներ Եվրոպական միության օրենսդրության համաձայն:
Հարգելի նախագահ ֆոն դեր Լայեն,
Ես ներկայացնում եմ Սամվել Կարապետյանի շահերը։ Մինչ Դուք կարդում եք այս նամակը, իմ վստահորդը շարունակում է ենթարկվել քաղաքական հալածանքների, որոնք Եվրոպական հանձնաժողովը ոչ միայն չի դատապարտել, այլև ակտիվորեն ֆինանսավորում է։
Ես անկեղծ կլինեմ. այն, ինչ Եվրոպական միությունն անում է Հայաստանում, ժողովրդավարական աջակցություն չէ։ Դա ընտրական միջամտություն է։ Բացառապես կառավարության հետ գործակցող Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի (HRRT) տեղակայումը, եվրոպական հանրային միջոցներից միլիոնավոր եվրոների ուղղորդումը՝ առանց չեզոքության նվազագույն երաշխիքի, և Ընտրական օրենսգրքի անսկզբունքային բարեփոխումը, որը նախատեսված է հատուկ ընտրական դաշինքների անվանումներում անհատների անունների օգտագործումը բացառելու համար, սրանք մեկ միասնական ձեռագիր են, որը մենք նախկինում ևս տեսել ենք։
Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունը դարձել է բեկումնային կետ։ Բայց թույլ տվեք ընդգծել երկակի ստանդարտները, քանի որ դրանք արտառոց են։ Երբ ես նամակով դիմեցի Եվրոպական խորհրդարանի նախագահին՝ զգուշացնելով իմ վստահորդի նկատմամբ քրեական հետապնդման, փաստաբանների ձերբակալությունների և հոգևորականների բանտարկության մասին, Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության պատասխանն այն էր, որ դրանք «Հայաստանի իշխանությունների իրավասության հարցերն են»։ Ոչ մի դատապարտող խոսք։ Մտահոգության ոչ մի նշան։ Մեզ ասացին, որ դրանք «ներքին գործեր» են։
Սակայն, երբ խոսքը վերաբերում է արագ արձագանքման թիմ տեղակայելուն՝ ընտրական օրակարգը ձևավորելու համար, 27 միլիոն եվրո ներարկելուն՝ «ապատեղեկատվության դեմ պայքարելու» նպատակով (ինչը պատահաբար համընկնում է ընդդիմության խոսույթի հետ), և ընտրություններից երեք ամիս առաջ «մոլդովական մոդելը» արտահանելուն, ապա այո՝ այդ դեպքում Հայաստանը դադարում է լինել ներքին գործ և դառնում է եվրոպական գործ։ Ընդդիմության քրեականացումը Հայաստանի խնդիրն է, իսկ ընդդիմությանը քրեականացնող կառավարության օգտին ընտրություններին միջամտելը՝ եվրոպական նախագիծ։ Սա Հանձնաժողովի երկակի ստանդարտն է, և սույն նամակը պաշտոնապես մատնանշում է այն։ Մենք կգործենք համապատասխանաբար։
Այս նամակը հասցեագրված է Ձեզ՝ որպես Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի, և միաժամանակ ուղարկվում է այն բոլոր հանձնակատարներին, որոնց ոլորտները առնչվում են այստեղ բարձրացված հարցերին։ Մենք վերապահում ենք մեզ իրավունքը՝ այս նամակագրությունը դարձնել հրապարակային և ներկայացնել որպես ապացույց ցանկացած իրավական գործընթացում, որը կարող է առաջանալ։
Մինչ մեր մտահոգությունների էությանը անցնելը, պետք է արձանագրենք, որ սա մեր առաջին փորձը չէ այս հարցերի շուրջ Եվրոպական միության հետ կապ հաստատելու։ 2026 թ. մարտի 23-ին մենք մանրամասն նամակ ենք ուղղել Բարձր ներկայացուցիչ Կալլասին, որում ողջունել ենք Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի տեղակայումը և առաջարկել կառուցողական առաջարկներ՝ թիմի գործունեության քաղաքական չեզոքությունը, թափանցիկությունը և հասանելիությունը բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար ապահովելու նպատակով։ Մենք խնդրել էինք հանդիպում և հստակեցում թիմի մանդատի վերաբերյալ։ Այդ նամակը մնացել է անպատասխան։ Հենց այն պատճառով, որ մեր բարեխիղճ ներգրավվածությունը անտեսվել է, սույն նամակի տոնն ու բովանդակությունը դարձել են անհրաժեշտություն։
Հանձնաժողովը գիտի կամ պետք է իմանա, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայումս ղեկավարվում է մի վարչակարգի կողմից, որը սիստեմատիկորեն ոչնչացրել է ազատ և արդար ընտրությունների անցկացման պայմանները: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վարչակազմի օրոք ձեռնարկվել են հետևյալ միջոցները. գլխավոր ընդդիմադիր առաջնորդ Սամվել Կարապետյանի քրեական հետապնդումը, ընտրական փուլում ընդդիմադիր գործիչների երկարատև նախնական կալանքը, հայ հոգևորականների, այդ թվում՝ արքեպիսկոպոսների զանգվածային ձերբակալությունները, քաղաքական բանտարկյալների շահերը ներկայացնող պաշտպան փաստաբանների ձերբակալությունն ու քրեական հետապնդումը, կառավարության քննադատների գործարար լիցենզիաների չեղարկումը և անկախ քաղաքացիական հասարակության համատարած ճնշումը: Վարչապետ Փաշինյանը հայաստանյան առաջին առաջնորդն է, ով ըստ էության ներգրավված է գրոտեսկային պատմական ռևիզիոնիզմի մեջ, այն աստիճան, որ նա պահանջում է Ռուսաստանի պատասխանատվությունը Հայոց ցեղասպանության համար և ուղղակիորեն դադարեցնում է այն անձանց աշխատանքային գործունեությունը, ովքեր պահպանում են զոհվածների հիշատակը թե՛ ցեղասպանության, թե՛ Ադրբեջանի դեմ կրած ռազմական պարտությունների առնչությամբ, որոնք տեղի են ունեցել նրա կառավարման օրոք:
Սրանք սոսկ վարչական միջոցառումներ չեն. դրանք ուղեկցվում են կառավարության ամենաբարձր մակարդակից հնչող ուղղակի հանրային ահաբեկմամբ: Վարչապետ Փաշինյանն ինքը հանդես է եկել հանրային հայտարարություններով՝ անվանարկելով և թիրախավորելով մեր վստահորդին՝ իր հանրային հեռարձակումների ժամանակ հայտարարելով. «Կարոյի խոսնակները ինձ հորդորում են չվախենալ. վախը մի օրում մուլտիմիլիոնատեր դառնալու միջոց է»: Այս հայտարարությունը, որն ուղղված է Սամվել Կարապետյանին, քաղաքական մեկնաբանություն չէ. դա կառավարության ղեկավարի կողմից իրականացված հանրային ահաբեկման հաշվարկված գործողություն է՝ ուղղված առաջատար ընդդիմադիր գործչի դեմ, որը նպատակ ունի օրինական քաղաքական ընդդիմությունը զուգորդել հանցավորության հետ և ազդակ հաղորդել ընտրողներին, որ կառավարությունն իր հիմնական մրցակցին դիտարկում է որպես թիրախ, այլ ոչ թե որպես ժողովրդավարական գործընթացի լեգիտիմ մասնակից:
Այս զարգացումները չեն վրիպել անկախ դիտորդների ուշադրությունից: Հայաստանում Ժողովրդավարության միջազգային դիտորդական առաքելությունը (The International Observatory of Democracy in Armenia) 2026 թ. մարտի 12-ի իր հանրային հայտարարության մեջ նշել է, որ «Հայաստանում քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների համար վատթարացող միջավայրը լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում»՝ արդար և ազատ ընտրությունների համար անհրաժեշտ պայմանների վերաբերյալ: Դիտորդական առաքելությունը բացահայտել է քաղաքական դրդապատճառներով ձերբակալությունների, դատական անկախությանը միջամտության, խոսքի հետ կապված քրեական դրույթների չարաշահման և պետական ինստիտուտների օգտագործման օրինաչափություններ՝ ընկալվող քաղաքական հակառակորդների դեմ: Ինչպես նշել է Դիտորդական առաքելությունը. «Հայաստանի իշխանությունների համար դժվար է պնդել, որ ընտրությունները կլինեն արդար և ազատ, երբ գլխավոր ընդդիմադիր առաջնորդը մնում է տնային կալանքի տակ»:
Ավելի վերջերս, և առավելագույն լրջության զարգացմամբ, հայաստանյան իշխանությունները ընտրություններից անմիջապես առաջ փոփոխություններ են մտցրել Ընտրական օրենսգրքում, որոնք արգելում են անձնական անունների օգտագործումը ընտրական դաշինքների անվանումներում: Սա ընթացակարգային բարեփոխում չէ. դա օրենսդրական թակարդ է՝ հատուկ նախագծված Սամվել Կարապետյանի և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի դեմ: Երբ կառավարությունը, վախենալով իրական մրցակցությունից, դիմում է իր հակառակորդների ինքնությունը հենց ընտրական պայքարից օրենսդրորեն դուրս մղելուն, միջազգային հանրությունը պետք է ճանաչի սա այնպես, ինչպես կա՝ քաղաքական սաբոտաժ և ազատ ու արդար ընտրությունների վերջնական քանդում:
Հայաստանում Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի տեղակայումը, որը ֆինանսավորվում է NDICI - Global Europe գործիքի միջոցով՝ 27 միլիոն եվրո բյուջեով, առերևույթ նպատակաուղղված է «հիբրիդային սպառնալիքների» դեմ պայքարին: Իրականում այն հանդիսանում է ուղղակի միջամտության մեխանիզմ Հայաստանի ներքաղաքական դաշտին՝ ստեղծելով հստակ և կառուցվածքային անհավասարակշռություն իշխող կառավարության և ընդդիմության միջև:
Մեխանիզմը գործում է ընդդիմության խոսույթի սեկյուրիտիզացիայի (անվտանգայնացման) միջոցով: Երբ Հանձնաժողովը տեղակայում է մի թիմ, որի խնդիրն է նախընտրական շրջանում վերահսկել «հանրային նարատիվները», այն Հայաստան է ներմուծում մի հայեցակարգային շրջանակ՝ «հիբրիդային սպառնալիքների» շրջանակը, ինչը թույլ է տալիս քաղաքական ընդդիմությանը վերաբերվել այնպես, ասես այն ռուսական միջամտության շարունակությունն է: Այս շրջանակը չի պահանջում ապացույց, որ ընդդիմությունը Մոսկվայի գործիքն է. բավարար է անվտանգային ուղղվածություն ունեցող լեզվի կիրառումը՝ օրինական քաղաքական համոզմունքը վերակարգելու որպես ազգային անվտանգության ռիսկ: Արդյունքում ընդդիմության լեգիտիմության վերաբերյալ բանավեճը դուրս է բերվում ժողովրդավարական տիրույթից և տեղափոխվում է անվտանգային տիրույթ, որտեղ ապացուցման չափանիշներն ավելի ցածր են, իսկ իշխանություն ունեցողների հայեցողության շրջանակը՝ ավելի մեծ:
Փաշինյանի կառավարությունն արդեն իսկ օգտագործում է ռուսական միջամտության թեզը՝ արդարացնելու համար ընդդիմության և հոգևորականության նկատմամբ քրեական հետապնդումները: Այդ կառավարությանը տրամադրելով «ապատեղեկատվության դեմ պայքարում» մասնագիտացված եվրոպական թիմ՝ Հանձնաժողովը չի պայքարում արտաքին սպառնալիքների դեմ. այն իշխող կառավարության բռնաճնշող թեզերին օժտում է վերազգային լեգիտիմությամբ: Ի վերջո, գոյություն չունի որևէ մեխանիզմ, որը կկանխի Հայաստանի կառավարությանը եվրոպական թիմի միջոցով որպես «ռուսական քարոզչություն» վարկաբեկել այն ընդդիմության խոսույթը, որը պարզապես համաձայն չէ կառավարության քաղաքականության հետ:
Անհամաչափությունը կառուցվածքային է և անպաշտպանելի. կառավարությունը ստանում է եվրոպական ֆինանսավորում, որը կարող է օգտագործել իր ընտրական դիրքերն ամրապնդելու համար, մինչդեռ ընդդիմությունը ոչ միայն զուրկ է նման ֆինանսավորումից, այլև հանդիսանում է այն գործողությունների անուղղակի թիրախը, որոնց սատարում է այդ ֆինանսավորումը: Ընդդիմության հետ խորհրդակցություն չի անցկացվել այս գործողության նախագծման հարցում: Չի ստեղծվել անկախ վերահսկողական որևէ մեխանիզմ:
Բովանդակությունը որպես «ապատեղեկատվություն» դասակարգելու օբյեկտիվ և հրապարակային չափանիշներ չեն հրապարակվել: Թիմի որոշումներից տուժածների համար չկա բողոքարկման որևէ ընթացակարգ: Եվ որևէ դրույթ չի նախատեսվել թիմի գործունեության վերահսկողությանը ընդդիմության մասնակցության համար:
Մենք կանխատեսում ենք, որ Հանձնաժողովը կպնդի, թե Հայաստանն է խնդրել այս աջակցությունը, և որ տեղակայումը պատասխան է ստացող պետության ինքնիշխան հայցին: Այս փաստարկը պետք է վճռականորեն մերժվի:
Մի կառավարության համաձայնությունը, որը միաժամանակ հետապնդում է ընդդիմության առաջնորդին, կալանավորում է պաշտպան փաստաբաններին, չեղարկում է քննադատների գործարար լիցենզիաները և ձերբակալում է արքեպիսկոպոսների, Հայաստանի՝ որպես ինքնիշխան պետության համաձայնությունը չէ. դա մի քաղաքական խմբավորման համաձայնությունն է, որը շահագործում է պետական ինստիտուտները՝ իշխանությունը հավերժացնելու համար: Այդ համաձայնությունը որպես բավարար հիմնավորում ընդունելը հավասարազոր է ընդունելուն, որ կառավարությունը կարող է հրավիրել արտաքին դերակատարի՝ միջամտելու իր անունից ընտրական գործընթացի ժամանակ, և որ նման հրավերը մաքրում է կողմնակալության ցանկացած արատ: Այս կառավարության մտադրությունների բնույթն էլ ավելի է բացահայտվում վարչապետի սեփական հանրային վարքագծով. երբ պետության ղեկավարն օգտագործում է պետական լրատվամիջոցները՝ անուն առ անուն բացահայտ թիրախավորելու և ձեռ առնելու ընդդիմադիր առաջնորդին՝ օրինական քաղաքական մրցակցությունը կապելով հանցավորության հետ, պնդումը, թե նրա կառավարության եվրոպական աջակցության «հայցը» ինքնիշխանության չեզոք դրսևորում է, դառնում է անընդունելի:
Երկակի ստանդարտները ցնցող են: Եվրոպական միությունը պահպանում է Մարդու իրավունքների գլոբալ պատժամիջոցների ռեժիմը: Այն կիրառել է ԵՄ պայմանագրի 7-րդ հոդվածը Լեհաստանի և Հունգարիայի դեմ: Այն սառեցրել է անդամ պետությունների միջոցները՝ իրավունքի գերակայության թերությունների պատճառով: Այն NextGeneration EU միջոցների հատկացումը պայմանավորել է դատական թիրախների իրագործմամբ: Սակայն, մի կառավարության պարագայում, որն իրականացնում է հոգևորականների և ընդդիմադիր գործիչների զանգվածային ձերբակալություններ, քրեական հետապնդման է ենթարկում պաշտպան փաստաբաններին և ողջ ընտրական փուլի ընթացքում ընդդիմության առաջնորդին պահում է երկարատև նախնական կալանքի տակ, ԵՄ-ն ոչ միայն չի կիրառում որևէ պայմանականության մեխանիզմ, այլև խորացնում է համագործակցությունը և ավելացնում ֆինանսավորումը: Այս ընտրողականությունը չեզոք չէ. այն ազդակ է հայ ընտրողներին, թե որ քաղաքական տարբերակն ունի Բրյուսելի աջակցությունը, և որն է համարվում խնդրահարույց:
Այն, ինչ տեղի է ունենում Հայաստանում, մեկուսացված միջադեպ չէ: Դա կրկնօրինակելի մոդելի գիտակցված կիրառումն է: Վարչապետ Փաշինյանն ինքը հրապարակայնորեն գովաբանել է ԵՄ աշխատանքը Մոլդովայում, որտեղ «հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարի» պատրվակով ԵՄ-ն ընտրական շրջանում տրամադրել է զգալի ֆինանսական և լոգիստիկ աջակցություն, և որոշակի կուսակցություններ զրկվել են մասնակցությունից: Հանձնակատար Կոսը հայտարարել է Բրյուսելի պատրաստակամությունը՝ միջոցներ հատկացնել Հայաստանին՝ հստակորեն հետևելով մոլդովական մոդելին, չնայած այն փաստին, որ Մոլդովայի վերաբերյալ 2025 թ. ընդլայնման զեկույցն ինքնին խոսում է հստակ և լավ փաստագրված ժողովրդավարական թերությունների մասին:
Ռումինական դեպքը նույնքան ուսանելի է: Ըստ Economist Intelligence Unit-ի՝ 2024–2025 թթ. ռումինական ընտրական փուլը հանդիսանում է առաջին դեպքը, երբ ԵՄ անդամ պետությունը իր Ժողովրդավարության ինդեքսում դասակարգվել է որպես «հիբրիդային ռեժիմ»: Հաջորդականությունը բացահայտող է. Արագ արձագանքման համակարգի ակտիվացում, համակարգում Հանձնաժողովի, ազգային հետախուզական ծառայությունների և համամիտ ՀԿ-ների միջև, անցանկալի թեկնածուի պիտակավորում որպես ռուսական միջամտության գործիք, ճնշում հարթակների վրա՝ քաղաքական բովանդակությունը մոդերացիայի ենթարկելու համար, և, վերջապես, ընտրությունների չեղարկում Սահմանադրական դատարանի կողմից՝ առանց դատական ապացույցի, որ ենթադրյալ արտաքին միջամտությունը հասել է այնպիսի մասշտաբի, որն ունակ է անվավեր ճանաչել արդյունքը: Նախկին հանձնակատար Թիերի Բրետոնը հրապարակավ հայտարարել է, որ այն, ինչ արվել է Ռումինիայում, անհրաժեշտության դեպքում կարվի նաև այլուր: Հայաստանում տեղակայումը թվում է հենց այդ հայտարարված կրկնօրինակը:
Ինչ վերաբերում է ավելի լայն համատեքստին, նշում ենք, որ ընտրական համատեքստում տեղակայված ապատեղեկատվության դեմ պայքարի մեխանիզմների ներհատուկ ռիսկերը սոսկ ակադեմիական մտահոգության առարկա չեն: ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի Դատական հարցերով հանձնաժողովի աշխատակազմի միջանկյալ զեկույցը (2026 թ. փետրվարի 3) արձանագրել է, որ առցանց բովանդակության մոդերացիայի որոշակի կարգավորող մոտեցումներ վտանգում են ընկալվել որպես հիմնարար ակնկալիքների սահմանում՝ քաղաքական խոսքին հարթակների միջամտության համար: Մենք չենք փորձում եզրակացություններ անել այդ զեկույցից, բայց հարգալից կերպով մատնանշում ենք այն՝ որպես լրացուցիչ պատկերավորում այն սուր զգայունության, որը շրջապատում է ցանկացած մեխանիզմ, որը հավակնում է տարբերակել օրինական քաղաքական արտահայտությունը «ապատեղեկատվությունից», հատկապես երբ այն տեղակայվում է մի համատեքստում, որտեղ կառավարությունն ինքը ակտիվորեն հետապնդում է իր քաղաքական հակառակորդներին:
Սույնով Հանձնաժողովը պաշտոնապես տեղեկացվում է, որ սույն նամակում նկարագրված փաստերը հանգեցնում են հետևյալ իրավական հետևանքների, որոնց մենք մտադիր ենք հետամուտ լինել առավելագույն խստությամբ.
1. Լիազորությունների չարաշահում. NDICI-Global Europe-ի միջոցով ուղղորդվող միջոցները անվանապես նախատեսված են հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարելու համար, սակայն դրանց կանխատեսելի և, սույն գործի հանգամանքներում, անխուսափելի հետևանքն է ուժեղացնել կառավարության ընտրական դիրքերը քրեականացվող ընդդիմության դեմ: Սա հանդիսանում է լիազորությունների չարաշահում՝ ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 263-րդ հոդվածի իմաստով:
2. Ultra vires գործողություններ (իրավասությունների սահմանազանցում).
Թվային ծառայությունների մասին ակտը մտահղացվել է որպես եվրոպական թվային միասնական շուկայի կարգավորման գործիք: Ընտրությունների համար համակարգային ռիսկերի վերաբերյալ դրա դրույթները պաշտոնապես վերաբերում են ԵՄ ներսում անցկացվող ընտրություններին: Հանձնաժողովը իրավասու չէ կառավարել ընտրական խոսույթները նույնիսկ իր սեփական անդամ պետությունների ներսում, ինչպես ճանաչված է ԵՄ պայմանագրի (TEU) 4(2) և 5 հոդվածներով. առավել ևս, այն չունի նման իրավասություն երրորդ երկրներում: Հայաստանում նախընտրական խոսույթների վերաբերյալ մանդատ ունեցող թիմի ֆինանսավորման համար 27 միլիոն եվրոյի հատկացումը հանդիսանում է ultra vires գործողություն, և դրան ուժ տվող ֆինանսական իրականացման ակտը անվավեր է, քանի որ այն գերազանցում է Հանձնաժողովի իրավասության սահմանները:
3. Պատշաճ վարչարարության իրավունքի խախտում (Խարտիայի 41-րդ հոդված). Հանձնաժողովը չի կարող անտեսել այն համատեքստը, որտեղ գործում է: Երբ այն ուղղորդում է 27 միլիոն եվրո մի կառավարության, որը միջազգայնորեն դատապարտվում է ժողովրդավարական հետընթացի համար՝ առանց չեզոքության երաշխիքներ ներառելու կամ ընդդիմության հետ խորհրդակցելու, այն կատարում է անփութության գործողություն, որը հավասարազոր է կառուցվածքային հանցակցության:
[4/9/2026 9:42 PM] Hripsime Hovhannisyan: Թվային ծառայությունների մասին ակտը մտահղացվել է որպես եվրոպական թվային միասնական շուկայի կարգավորման գործիք: Ընտրությունների համար համակարգային ռիսկերի վերաբերյալ դրա դրույթները պաշտոնապես վերաբերում են ԵՄ ներսում անցկացվող ընտրություններին: Հանձնաժողովը իրավասու չէ կառավարել ընտրական խոսույթները նույնիսկ իր սեփական անդամ պետությունների ներսում, ինչպես ճանաչված է ԵՄ պայմանագրի (TEU) 4(2) և 5 հոդվածներով. առավել ևս, այն չունի նման իրավասություն երրորդ երկրներում: Հայաստանում նախընտրական խոսույթների վերաբերյալ մանդատ ունեցող թիմի ֆինանսավորման համար 27 միլիոն եվրոյի հատկացումը հանդիսանում է ultra vires գործողություն, և դրան ուժ տվող ֆինանսական իրականացման ակտը անվավեր է, քանի որ այն գերազանցում է Հանձնաժողովի իրավասության սահմանները:
3. Պատշաճ վարչարարության իրավունքի խախտում (Խարտիայի 41-րդ հոդված). Հանձնաժողովը չի կարող անտեսել այն համատեքստը, որտեղ գործում է: Երբ այն ուղղորդում է 27 միլիոն եվրո մի կառավարության, որը միջազգայնորեն դատապարտվում է ժողովրդավարական հետընթացի համար՝ առանց չեզոքության երաշխիքներ ներառելու կամ ընդդիմության հետ խորհրդակցելու, այն կատարում է անփութության գործողություն, որը հավասարազոր է կառուցվածքային հանցակցության:
[4/9/2026 9:44 PM] Hripsime Hovhannisyan: Հանձնաժողովի խնամքի պարտականությունը (duty of care) պարտավորեցնում է նրան ստուգել, որ իր միջոցները չօգտագործվեն ընտրական գործընթացները խաթարելու համար, իսկ այն փաստը, որ CEPA-ն ժողովրդավարությունը նկարագրում է որպես հարաբերությունների էական տարր, այդ ստուգումը դարձնում է իրավական, այլ ոչ թե սոսկ քաղաքական պարտավորություն:
4. Թափանցիկության սկզբունքի խախտում (TFEU 15-րդ հոդված). Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմը կրկնօրինակում է անթափանցիկության օրինաչափությունը. դրա մանրամասն գործառնական մանդատը չի հրապարակվել, բովանդակությունը որպես «ապատեղեկատվություն» դասակարգելու չափանիշները անհայտ են, չկա հանրային վերահսկողության մեխանիզմ, և բողոքարկման ընթացակարգ չի սահմանվել: Եթե Հանձնաժողովն օգտագործում է հանրային միջոցներ՝ ընտրական շրջանում երկրի տեղեկատվական էկոհամակարգի վրա ազդելու ունակ մեխանիզմ ֆինանսավորելու համար, դրա գործառնական կանոնների վերաբերյալ թափանցիկության բացակայությունը հանդիսանում է էական թերություն, որը վտանգում է ֆինանսական իրականացման ակտի օրինականությունը:
5. Համաչափության սկզբունքի խախտում. Նույնիսկ ընդունելով, որ հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարը լեգիտիմ նպատակ է, երաշխիքների լիակատար բացակայությունը՝ ապահովելու համար, որ ընդդիմությունը չի տուժի այդ գործողությունից, ֆինանսական իրականացման ակտը դարձնում է ակնհայտ անհամաչափ միջոց: Համաչափ միջոցը կպահանջեր առնվազն խորհրդակցություն ընդդիմության հետ գործողության նախագծման հարցում, անկախ վերահսկողական մեխանիզմներ, «ապատեղեկատվության» դասակարգման օբյեկտիվ և հանրամատչելի չափանիշներ և երաշխիքներ, որ գործողությունը չի օգտագործվի օրինական քաղաքական խոսքը գրաքննելու համար:
6. Հիմնարար իրավունքների խախտում (Խարտիայի 11-րդ և 39-րդ հոդվածներ). Ընտրական համատեքստում արտահայտվելու ազատությունը չի ներառում սոսկ ուղղակի գրաքննության բացակայությունը. այն ներառում է լրատվական դաշտում հավասար պայմաններում մրցակցելու իրավունքը: Երբ Հանձնաժողովը ֆինանսավորում է մի գործողություն, որը կառավարությանը տրամադրում է արտոնյալ գործիք՝ հանրային բանավեճը ձևավորելու համար, այն խաթարում է այդ հավասար պայմանները: Խարտիայի 39-րդ հոդվածի համաձայն՝ ազատ ընտրությունների իրավունքը պահանջում է, որ ընտրական գործընթացները տեղի ունենան առանց արտաքին դերակատարների անհարկի միջամտության, որոնք գործում են մրցակից կողմերից մեկի հետ համաձայնեցված:
7. Հայ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի խախտում. Ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, որն ամրագրված է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային ուխտի և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային ուխտի 1-ին հոդվածներում, և ճանաչված է որպես միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունք ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 1.2 հոդվածում, երաշխավորում է, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ ազատորեն որոշում է իր քաղաքական կարգավիճակը: Այս իրավունքը չի սահմանափակվում սոսկ քվեատուփին պաշտոնական հասանելիությամբ. այն պահանջում է, որ այն գործընթացը, որով ժողովուրդն ընտրում է իր ներկայացուցիչներին, զերծ լինի արտաքին միջամտությունից, որը նախապես կանխորոշում է արդյունքը: Երբ Եվրոպական միությունը նախընտրական շրջանում տեղակայում է գործառնական թիմ, որն աշխատում է բացառապես կառավարության հետ, ֆինանսավորում է ընդդիմության խոսույթի սեկյուրիտիզացումը և լռում է, մինչդեռ նույն կառավարությունը փոխում է ընտրական կանոնները՝ կոնկրետ թեկնածուի բացառելու նպատակով, այն չի սատարում հայաստանյան ժողովրդավարությանը. այն հայ ժողովրդի կամքը փոխարինում է Բրյուսելի աշխարհաքաղաքական նախապատվություններով: Ինքնորոշումը նշանակում է նախևառաջ, որ հենց հայերը, և միայն հայերն են որոշում, թե ով է իրենց կառավարում: Նման բնույթի և մասշտաբի միջամտությունը այս պահին և այս հանգամանքներում հանդիսանում է այդ իրավունքի ուղղակի խախտում և Հանձնաժողովին դարձնում է համապատասխանաբար պատասխանատու մի գործընթացի խաթարման համար, որը պետք է պատկանի բացառապես Հայաստանի ժողովրդին:
Հանձնաժողովի լռությունը Հայաստանի Ընտրական օրենսգրքում վերջերս կատարված փոփոխությունների վերաբերյալ նույնպես անընդունելի է: Ընտրություններից անմիջապես առաջ ներդրված՝ ընտրական դաշինքների անվանումներում անձնական անունների օգտագործման արգելքը օրենսդրական թակարդ է՝ նախատեսված Սամվել Կարապետյանին և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքին չեզոքացնելու համար: Խաղի կանոնները փոխվում են խաղի կեսից՝ կոնկրետ անհատներին քաղաքականությունից դուրս մղելու համար: Սա ժողովրդավարություն չէ. սա իրավական տեռոր է, և այն փաստը, որ Հանձնաժողովը չի դատապարտում դա, միաժամանակ խորացնելով իր համագործակցությունը պատասխանատու կառավարության հետ, Հանձնաժողովին դարձնում է հանցակից հայաստանյան ժողովրդավարության քանդման գործում:
Մենք թույլ չենք տա, որ օրենսդրությունը դառնա պատժիչ գործիք: Մենք կվիճարկենք այս անօրինականությունը բոլոր հնարավոր հարթակներում:
Վերահաստատում ենք, որ Բարձր ներկայացուցիչ Կալլասին ուղղված 2026 թ. մարտի 23-ի մեր նամակում մենք հատուկ պահանջել ենք. (i) հանդիպում՝ քննարկելու Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի մանդատը և գործառնական շրջանակը. (ii) հստակեցում այն մասին, թե ինչպես է ԵՄ-ն մտադիր ապահովել ներառական ներգրավվածություն բոլոր շահագրգիռ կողմերի, այդ թվում՝ ընդդիմության ներկայացուցիչների հետ. (iii) ԵՄ կողմից աջակցվող լրացուցիչ փաստահավաք մեխանիզմի դիտարկում՝ կենտրոնացած իրավունքի գերակայության և ժողովրդավարական պայմանների վրա. և (iv) երաշխիքների ուրվագծում՝ ապահովելու համար, որ ԵՄ կողմից աջակցվող նախաձեռնությունները լիովին համապատասխանեն ՄԻԵԿ-ի (ECHR), Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային ուխտի (ICCPR) և ԵՄ իրավական սկզբունքների ներքո Հայաստանի ստանձնած պարտավորություններին: Այս պահանջներից և ոչ մեկը որևէ արձագանք չի ստացել: Մենք այնուհետև նշում ենք, որ մեր վստահորդի իրավիճակը ուղղակի մտահոգություններ է առաջացնում ՄԻԵԿ-ի թիվ 1 Արձանագրության 3-րդ հոդվածի (որը երաշխավորում է ազատ ընտրությունների իրավունքը), ՄԻԵԿ-ի 10-րդ և 11-րդ հոդվածների (որոնք պաշտպանում են արտահայտվելու և հավաքների ազատությունը) և Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային ուխտի 19-րդ և 25-րդ հոդվածների (որոնք պաշտպանում են քաղաքական մասնակցության և հանրային գործերի իրավունքները՝ առանց անհիմն սահմանափակումների) ներքո: Նախընտրական շրջանում պարոն Կարապետյանի նկատմամբ կիրառված սահմանափակող միջոցները անհամատեղելի են այս պարտավորությունների հետ: Ելնելով վերոգրյալից՝ մենք պաշտոնապես պահանջում ենք Եվրոպական հանձնաժողովից.
(a) Անհապաղ կասեցնել Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի տեղակայումը և գործողությունները Հայաստանում, քանի դեռ չեն հաստատվել անկախ և թափանցիկ վերահսկողական մեխանիզմներ, ներառյալ ընդդիմության ներկայացուցիչների մասնակցությունը:
(b) Հրապարակել թիմի մանրամասն գործառնական մանդատը, բովանդակությունը որպես «ապատեղեկատվություն» դասակարգելու համար օգտագործվող չափանիշները և դրա որոշումներից տուժածների համար հասանելի բողոքարկման մեխանիզմները:
(c) Իրականացնել անկախ գնահատում առ այն, թե ինչ ազդեցություն ունի 27 միլիոն եվրոյի հատկացումը Հայաստանում քաղաքական մրցակցության հավասարակշռության վրա և կասեցնել վճարումները մինչև այդ գնահատման ավարտը:
(d) Հրապարակայնորեն դատապարտել Հայաստանի Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները, որոնք արգելում են անհատների անունների օգտագործումը ընտրական դաշինքների անվանումներում՝ որպես միջամտություն ազատ և արդար ընտրություններին:
(e) Հայաստանի նկատմամբ կիրառել իրավունքի գերակայության պայմանականության նույն ստանդարտները, որոնք ԵՄ-ն կիրառում է իր անդամ պետությունների նկատմամբ, և համագործակցության շարունակությունը պայմանավորել քաղաքական դրդապատճառներով ձերբակալվածների ազատ արձակմամբ և ընդդիմադիր գործիչների, հոգևորականների ու պաշտպան փաստաբանների հալածանքների դադարեցմամբ։
Եթե Հանձնաժողովը չձեռնարկի պատշաճ և ժամանակին միջոցներ՝ ի պատասխան վերոնշյալ պահանջների, սույնով մենք պաշտոնապես տեղեկացնում ենք Ձեզ, որ կձեռնարկենք հետևյալ իրավական գործողությունները.
(i) Անվավեր ճանաչելու հայց՝ ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 263-րդ հոդվածի համաձայն Եվրոպական միության Ընդհանուր դատարանում՝ վիճարկելով ֆինանսական իրականացման ակտերը, որոնք NDICI-Global Europe-ից միջոցներ են ուղղում Հայաստանում իրականացվող գործողությանը:
(ii) Հայց՝ միջանկյալ միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ՝ պահանջելով տեղակայման և միջոցների հատկացման անհապաղ կասեցում՝ այն հիմքով, որ վնասը ենթադրյալ չէ, այլ արդեն իսկ նյութականացվել է նմանատիպ հանգամանքներում Մոլդովայում և Ռումինիայում:
(iii) Ցանկացած այլ վարույթ, որը կարող է անհրաժեշտ լինել միջազգային ատյաններում, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանով՝ պաշտպանելու հայաստանյան ընդդիմության իրավունքները և Եվրոպական միությանը պատասխանատվության ենթարկելու հայաստանյան ժողովրդավարությունը խաթարելու հարցում իր դերի համար:
Եվրոպական միությունը Հայաստանում հանդես չի գալիս որպես ժողովրդավարության չեզոք երաշխավոր: Այն հանդիսանում է որպես իշխող կառավարության համար նպաստավոր ընտրական միջավայր ձևավորելու ակտիվ մասնակից:
Ընդդիմության խոսույթի սեկյուրիտիզացումը (անվտանգայնացումը), կառավարության համաձայնության կեղծիքը՝ որպես լեգիտիմացում, մոլդովական մոդելի կրկնօրինակումը, մեխանիզմի անթափանցիկությունը, ռումինական էսկալացիայի հետագիծը, առանց իրավական հիմքի գործիքների արտատարածքային ընդլայնումը, ասիմետրիկ ֆինանսական պայմանականությունը, կանոնների կիրառման երկակի ստանդարտները, տեղեկատվական էկոհամակարգի զավթումը, Ընտրական օրենսգրքի գործիքավորումը և բռնաճնշումների ու համագործակցության սինխրոնիզացումը՝ այս տարրերից յուրաքանչյուրը կարող է քննվել առանձին, բայց դրանց փաստարկված և ապացուցողական ուժը կայանում է դրանց կուտակային ազդեցության մեջ: Սրան այժմ պետք է հավելել վարչապետի կողմից պարոն Կարապետյանի հանրային թիրախավորումը անուն առ անուն, Հայաստանում Ժողովրդավարության միջազգային դիտորդական առաքելության եզրակացությունները, որոնք հաստատում են ժողովրդավարական պայմանների վատթարացումը, ընտրական համատեքստում ապատեղեկատվության դեմ պայքարի մեխանիզմների ռիսկերի վերաբերյալ ընդունված միջազգային մտահոգությունները և Հանձնաժողովի կողմից Բարձր ներկայացուցիչ Կալլասին ուղղված մեր 2026 թ. մարտի 23-ի նամակում ներկայացված կառուցողական առաջարկներից և ոչ մեկին չարձագանքելը: Այս հանգամանքների կուտակային կշիռը տեղ չի թողնում երկիմաստության համար:
Արդարադատությունը վաճառքի ենթակա չէ, և ժողովրդավարությունը չի կարող լինել միակողմանի փողոց: Մենք կվիճարկենք այս անօրինականությունը բոլոր հնարավոր հարթակներում և Հանձնաժողովին պատասխանատվության կկանչենք հայաստանյան ժողովրդավարության քանդմանը հանցակից լինելու համար:
Մենք վերապահում ենք մեր վստահորդների բոլոր իրավունքներն ու պաշտպանության միջոցները Եվրոպական միության իրավունքի, միջազգային իրավունքի և ցանկացած համապատասխան իրավասության ներպետական օրենսդրության համաձայն:
Հարգանքով՝
Ռոբերտ Ամստերդամ
Amsterdam & Partners LLP-ի
Հիմնադիր և կառավարող գործընկեր