Երևանի տարածքում հայտնաբերված հնագույն կացարան-քարայրն ու «երևանցին»

Հրազդան գետի աջ ափին՝ Երևանյան լճի տարածքում է գտնվում Երևանում հայտնաբերված հնագույն մարդու քարայր-կացարանները, որոնք հայտնի են «Երևան-1», «Երևան-2», «Երևան-3» անվամբ: Հատկապես հնագիտական հարուստ նյութ է հայտնաբերվել «Երևան-1» քարայր-կացարանից, որը թվագրվում է 70-40 հազար տարի մեզնից առաջ: Պեղումներն այստեղ իրականացվել են 1968-1977 թվականներին:
Հնագիտական նյութը թույլ է տալիս մտածել, որ կայանը հնագույն որսորդ-արհեստավորների արհեստանոց է եղել: Հայտնաբերվել են վանակատից (օբսիդիան), կայծքարից, բազալտից, հասպիսից, գետաքարից և կենդանիների ոսկորներից պատրաստված բազմատեսակ աշխատանքային գործիքներ (դանակներ, հղկիչներ, քերիչներ, ծակիչներ, շեղբեր, որսորդական զենքեր, ինչպես նաև գործիքների մշակման ընթացքում ստացված մանր կտորներ, նուկլեուսներ (միջուկներ), որոնց թիվը 20000 ավելի է: Կայանի կենտրոնում հայտնաբերվել են օջախի մնացորդներ, նաև ռնգեղջյուրի, արջի, իշայծյամի, վայրի ցուլի և այլ կենդանիների ոսկորներ:

«Երևան -1» քարայրից հայտնաբերվել է նաև նախամարդու գանգի և ծնոտի ոսկորներ, որոնց հիման վրա 1972 թ. պրոֆեսոր Ա. Ճաղարյանը վերականգնել է մուստերյան շրջանի մարդու գլուխը:

Այսօր քարայրից հայտնաբերված բոլոր գտածոներն ու վերականգնված գլուխը ցուցադրվում են Երևանի պատմության թանգարանում: