«18-19-րդ դարերում համաշխարհային հայության քաղաքական և հոգևոր կենտրոնը Արցախն ու Սյունիքն էին». Արա Պողոսյան

Քաղաքագետ Արա Պողոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում լուսանկար է հրապարակել՝ կից գրելով․ «18-19-րդ դարերում կարելի է ասել, որ համաշխարհային հայության քաղաքական և հոգևոր կենտրոնը Արցախն ու Սյունիքն էին։ Ցարական կայսրության տարածաշրջան գալով էական փոփոխություններ տեղի ունեցան, ինչի արդյունքում 19-րդ դարի երկրորդ քառորդից մինչև 20-րդ դար համաշխարհային հայության քաղաքական կենտրոնը, ինչ որ իմաստով նաեւ հոգեւոր և կրթական, դարձավ Վանը՝ Հայոց հողի մեջ, և Թիֆլիսը՝ Կովկասում, արդեն 19-րդ դարի վերջից մինչև Հայաստանի Ա Հանրապետության հիմնադրում, որպես Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, կրթական կենտրոն։
Վանը, որպես հնագույն հայկական քաղաքակրթության օրրան, իսկապես կարող էր դառնալ համայն հայության մայրաքաղաքը։