«Կրթության ոլորտում արտակարգ ռեժիմ է պետք»․ Տիգրան Ջրբաշյան

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «PISA 2025-ի արդյունքներից հետո, կարծում եմ, պետք է ընդունենք մի պարզ բան․ խնդրի մասշտաբն այլևս չի համապատասխանում մեր արձագանքի արագությանը։
Երբ 15-ամյա երեխաների 81%-ը չի հասնում ընթերցանության նույնիսկ բազային մակարդակին, իսկ մի շարք կարևոր կարողություններով Հայաստանը միջազգային համեմատություններում հայտնվում է ամենացածր դիրքերում, սովորական տեմպով բարեփոխումները բավարար չեն։
Ես կառաջարկեի կրթությունը հայտարարել ազգային արտակարգ առաջնահերթություն և 3–5 տարով սահմանել հատուկ կառավարման ռեժիմ։
Ստեղծել վարչապետի մակարդակով Կրթական բարեփոխումների ազգային շտաբ՝ Կառավարության, Հայաստանի լավագույն մասնագետների և միջազգային բարձրակարգ փորձագետների մասնակցությամբ։ Այն պետք է ունենա ոչ թե խորհրդատվական, այլ որոշումների մշակման, համակարգման և դրանց կատարմանը հետևելու իրական գործառույթ։
Կրթության նախարարին հատուկ օրենքով տրամադրել լայն, բայց ժամանակավոր և հստակ սահմանված լիազորություններ։
Այն ընթացակարգերը, համաձայնեցման մեխանիզմները և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումները, որոնք սովորական կառավարման պայմաններում անհրաժեշտ են համակարգի հավասարակշռության, վերահսկողության և կայունության համար, արտակարգ ռեժիմի ընթացքում ժամանակավորապես պարզեցնել կամ փոխարինել արագացված ընթացակարգերով։
Արտակարգ ռեժիմի իմաստը հակակշիռները վերացնելը չէ, այլ սովորական պայմանների համար ստեղծված մեխանիզմները ժամանակավորապես հարմարեցնել արտակարգ արագության պահանջին։
Միաժամանակ պետք է պահպանվեն ֆինանսական թափանցիկությունը, հանրային հաշվետվողականությունը և խորհրդարանական վերահսկողությունը։ Հատուկ լիազորությունները պետք է ունենան հստակ ժամկետ և ծրագրի ավարտին ինքնաբերաբար դադարեն գործել։
Ստեղծել նաև Ազգային կրթական հիմնադրամ՝ պետական ֆինանսավորմանը մասնավոր հատվածի, Սփյուռքի, միջազգային կազմակերպությունների և բարեգործական կապիտալի միջոցները միացնելու համար։ Կրթության մեջ նման ներդրումների համար սահմանել հատուկ հարկային և վարչարարական խթաններ, իսկ առաջնահերթ ծրագրերի դեպքում կիրառել նաև պետական matching financing։ Հիմնադրամը պետք է ունենա անկախ կառավարում, միջազգային աուդիտ և ամբողջական հրապարակային հաշվետվողականություն։
Եվ այս ամբողջ համակարգի հիմքում դնել մի սկզբունք՝ փոխել այն, թե ինչով ենք չափում կրթական քաղաքականության հաջողությունը։
Կառուցված և վերակառուցված դպրոցները, նոր լաբորատորիաները, սարքավորումները, ուսուցիչների վերապատրաստումը և ավելացված ֆինանսավորումը կարևոր և անհրաժեշտ են։ Բայց դրանք պետք է կապվեն հաջորդ մակարդակի ցուցանիշների հետ՝ ինչպե՞ս են արդյունքում փոխվել երեխաների գիտելիքներն ու կարողությունները։
Հիմա պետք է սահմանել ազգային չափելի թիրախներ՝ 2028 և 2031 թվականների համար՝ ֆունկցիոնալ ընթերցանություն, մաթեմատիկական և բնագիտական կարողություններ, problem solving, բազային մակարդակից ցածր երեխաների մասնաբաժին և բարձր արդյունք ունեցողների մասնաբաժին։
Եվ արդյունքները չափել ոչ միայն հերթական PISA-ի ժամանակ։ Պետք է ստեղծել ազգային պարբերական գնահատման համակարգ, որը թույլ կտա ամեն տարի տեսնել՝ որտեղ ենք առաջ գնում, որտեղ՝ ոչ, և համապատասխանաբար փոխել քաղաքականությունը։
Արտակարգ ռեժիմը պետք է նշանակի ոչ միայն ավելի արագ որոշումներ և ավելի շատ ռեսուրս, այլ նաև շատ ավելի բարձր պատասխանատվություն արդյունքի համար։
Մենք արդեն գիտենք խնդրի մասշտաբը։ Հիմա մեզ պետք չէ պարզապես ևս մեկ կրթական ծրագիր։
Մեզ պետք է ազգային մոբիլիզացիա՝ հատուկ կառավարման ռեժիմով, բավարար ռեսուրսով, ուժեղ մասնագիտական մասնակցությամբ և ամենակարևորը՝ հստակ չափելի արդյունքով։
Գրառումը խմբագրվել է արհեստական բանականության (AI) գործիքների օգտագործմամբ»։