«Երեկ, ցավալի դիպվածի բերումով, ամեն ինչ խախտվեց». Հրանուշ Խառատյան

Ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Ուղիղ 55 տարի առաջ՝ 1965թ. Արևելյան Հայաստանում առաջին, դեռևս անհամարձակ քաղաքական փորձը եղավ ապրիլի 24-ին պաշտոնապես անդրադառնալու Հայոց ցեղասպանության թեմային, բայց1965-ին ԽՍՀՄ Կոմկուսին զգաստացրել էր Հայաստանում հասարակության կողմից հնչած «հողերը, մեր հողերը» բառերը: Դրան հաջորդած տարիներին զոհերի հիշատակի ամենամյա անդրադարձը սկսեց կայունանալ և զարգանալ՝ միշտ մնալով իշխանությունների աչալուրջ վերահսկողության տակ՝ «սգացեք, հիշեք զոհերին, խոսեք Աբդուլ Համիդի, երիտթուրքերի, Օսմանյան կայսրության մասին, բայց մոռացեք հողերը, Մուստաֆա Քեմալին, Թուրքիայի հանրապետությունը»: Սգում և Աբդուլ Համիդի մասին խոսում էինք «վերևում»՝ Ծիծեռնակաբերդում, հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով, գրքերով, հողերի և Մուստաֆա Քեմալի մասին խոսում «ներքևում»՝ ընկերական հավաքներում, ընտանիքներում: Ապրիլի 24-ը փոփոխվում էր թե՛ ծիսականորեն, թե՛ բովանդակության հստակեցմամբ՝ ընդհուպ մինչև 100-րդ տարելից, երբ «զոհերին հիշելուն և նրանց հիշատակը հարգելուն» գումարվեց նաև, ըստ էության, պաշտոնապես ձևակերպված «պահանջատիրություն» իմաստը՝ «հիշում ենք և պահանջում»: Բայց նոր «դերակատար» խորհրդանիշը՝ անմոռուկը միայն հիշողության հետ կամ մասին էր խոսում, դեռևս կոնկրետ չի հնչել, թե «ինչ ենք պահանջում»: Անմոռուկը հիշողության, ոչ թե պահանջատիրության խորհրդանիշ է: 54 տարիների ընթացքում միմյանց հետ վիճելով, միմյանց դեմ կռվելով, միմյանց համոզելով, միմյանց դրդելով կամ զսպելով, նաև պատժելով Հայաստանի հասարակությունն ու իշխանությունները նախ՝ հակոտնյա, ապա՝ զուգահեռ և խաչվող էին: Նույնիսկ երբ արդեն կայունացել էր հիշատակի ուխտագնացության ծեսը Ծիծեռնակաբերդ: Առավոտը իշխանություններինն էր, որից հետո սկսվում էր հասարակական երթը: Երեկ, ցավալի դիպվածի բերումով, ամեն ինչ խախտվեց: Ամեն ինչ կազմակերպվեց իշխանությունների կողմից, հասարակության մասնակցությունը Ծիծեռնակաբերդում
հեռակա էր, և միայն իշխանությունն էր ֆիզիկապես ներկա: Արդյոք սա խորհրդանշակա՞ն է և կարող է բերել հիշելու/պահանջելու և դրանց դերակատարների պատասխանատվության կշեռքի նժարների ծանրության փոփոխության և տարբերության»: