«Պետք է ոչ թե զենք պահանջեն, այլ ռեժիմի հեռացում». Հայկ Մարտիրոսյան

Քաղաքագետ Հայկ Մարտիրոսյանը գրում է. «Մի քանի կարևոր հանգամանք.
1. Ոչ ոք չի հարցնում, թե ի՞նչ ուներ հայկական կողմը ՀԽՍՀ վարչական սահմաններից ներս (Ստալինի ժառանգությունը հիմք ընդունող ***սուններն այն կոչում են «Հայաստանի ինքնիշխան տարածք», կարծես Քարվաճառն ու Ակնան ՀՀ ինքնիշխան տարածք չէին) թափանցած ու նոր տարածքներ քիչ առաջ զավթած թշնամու հետ բանակցելու: Այդ ո՞ր խելամիտ կամ ոչ փալաս կողմն է բանակցում նման պարագայում: Եվ ինչի՞ շուրջ: Դա աննախադեպ է բոլոր պատերազմների պատմության մեջ: Բանակցելն արտոնելը նման իրավիճակում, երբ թշնամին նոր է դիրքավորվել քո խոր թիկունքում (Տեղն իրականում ՀՀ խոր թիկունքն է)՝ դավաճանության հերթական դրսևորումն է ռեժիմի կողմից, իսկ գետնի վրա բանակցող հրամանատարի կողմից դա հերթական զինվորականի անասնական դեբիլության ու անպատվության ապացույց է: Եվ նման դեբիլությունը պատժվում է նրանով, ինչով որ ավարտվել է միջադեպը: Մեծաթիվ հայկական զոհերով: Այդ զոհերի երկրորդային, բայց շատ առանցքային պատասխանատուն հենց այն հրամանատար-զինվորականներն են, որոնք որոշել են ռեժիմի թույլտվությամբ մտնել որևէ արդյունք չտվելիք, անպատիվ և նման իրավիճակում մշտապես անխորհելի «բանակցությունների» մեջ:
2. Տեղ գյուղի գյուղացի «խրոխտ սյունեցիները» դժգոհում են ռեժիմից և զենք պահանջում: Իրենց կարծիքով «տղամարդու պես» նրանք հայտարարում են, որ եթե զենք ունենան՝ կգնան իրենք կկռվեն թշնամու դեմ և իրենք կպահեն իրենց գյուղը: Ու հղում են անում ինսնականների Առաջին պատերազմին: Գյուղացիներից մեկն էլ ԹիՎի 5-ով հայտարարում է թե «վիճակը նորմալ է»: Զենք պահանջող տողեցի այդպես խոսող այդ նախիրը անկարող է հասկանալ, որ ինսնականների ֆիդայական, տնայնագործական պարսատիկ-կալաշնիկովով կռվելու դարաշրջանը շատ վաղուց է ավարտվել և որ իրենք ոչ թե զենք պետք է պահանջեն, այլ ռեժիմից բանակ պահանջեն: Մարտունակ բանակ: Իսկ դրանից առաջ՝ ռեժիմի հեռացում պահանջեն, որովհետև պատերազմից երեք տարի անց բանակը ոչ միայն չի վերականգնվել, այլև լիովին փալասացվել է: Անգամ հենց հիմա մահվան թիրախում գտնվող այդպես խոսող ու մտածող այդ մի քանի կամ բազում տեղեցիները չունեն այնքան ուղեղ, որ գիտակցեն, որ պետությունը պետք է վարի այս պատերազմը, ոչ թե տրեխներով, անուղեղ, բայց կալաշնիկովով զինված մի քանի հովիվ՝ այսինքն իրենք՝ այդքանը չհասկացողները:
Ու հետաքրքիր է, որ այսօր, երբ նրանց գյուղն, ըստ էության, այլևս փաստացի անբնակելի է՝ նրանք դեռ նստած են տներում, փոխանակ փորձեին իրենց նմաններին արթնացնելով Երևանի կենտրոնում ռեժիմ փոխել:
Իսկ «ամեն ինչ նորմալ է» ասող կենդանին կարծում է, թե դրանով ամրություն է պրոյեկտում, մինչդեռ ցուցաբերում է ավանականության դրսևորում, երբ չկա գիտակցում, թե որքան ծանր է իրավիճակը և որ դա պետք է փոխանցել նման վիճակը թողտվող իր նման կենդանիների մյուս բանակին, որը այս ռեժիմի հենարանն է ու նրան իշխանության է պահում:
3. Հայրենական մյուս կենդանիները համառորեն թշնամու հարձակումները բնորոշում են որպես «սադրանք»: Դա անում են թե´ նիկոլական և թե´ «նախկինական» լրատվամիջոցները: Կրկնեմ հարյուրերոդ անգամ, որ սադրանքը շատ մեղմ բառ է, որ արտացոլում է կոնֆլիկտի կողմերից մեկի քայլը՝ դիմացինին սխալ կամ իր համար ցանկալի քայլ անելու դրդելու նպատակով: Մինչդեռ թշնամին թքած ունի մեր հաջորդ գործողությունների վրա: Որովհետև դրանք չկան և չեն լինելու: Հետևաբար, թշնամին իր գործն է անում. զավթում, գրավում և սպանում: Ու դա սադրանք կոչելը ոչ միայն կամ ոչ թե տգիտություն է, այլ՝ ուղղակի և կանխամտածված անասնականություն: Դա դավաճանական տերմինաբանություն է, որով նվազեցվում է թշնամու արածի ահագնությունը: Ու դա չի կարող կանխամտածված չլինել:
Այս ամենը ողբերգություն է: Ազգային ողբերգություն: Մենք աշխարհի ամենաանուղեղ բիոկույտն ենք այսօր և չկա դրանում հավասարը մեզ»: