«Երբ բանականությունը զիջում է կուրությանը, պետական հիմքերը սկսում են խարխլվել»»․ Մանե Թանդիլյան

«Ապրելու երկիր» կուսակցության համահիմնադիր Մանե Թանդիլյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Մարդկային հիմարությունը հաճախ դառնում է իրական ուժ, որը կառավարում է հասարակությանը, որոշումներ կայացնում և փոխում պատմության ընթացքը։ Այն անկանխատեսելի է, վտանգավոր և միևնույն ժամանակ՝ անհերքելի մի իրողություն, որն անհնար է անտեսել կամ պարզապես բացառել առօրյա կյանքից: Այս միտքը պատկանում է գերմանացի հանրահայտ փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Նիցշեին:
Նա իր աշխատություններում հաճախ է անդրադարձել զանգվածների հոգեբանությանը, տգիտությանն ու կուրորեն ընդունված կարծրատիպերին՝ դրանք դիտարկելով որպես իրական հասարակական ուժ, որի ազդեցության հետ մտածող մարդը ստիպված է հաշվի նստել։
Հիմարությունը որպես ուժ կարող է ունենալ հետևյալ դրսևորումները․
* Զանգվածային ազդեցություն.
- հեշտությամբ հավատում են կեղծ լուրերին։
- հետևում են վտանգավոր մոլորությունների։
- ստեղծում են անմիտ նորաձևություններ և վարքագիծ։
*Կառավարման գործիք.
- քաղաքականության մեջ շահագործվում է տգիտությունը։
- մանիպուլյացիաները հիմնված են հիմարության վրա։
- ողջ զանգվածները կարող են առաջնորդվել սխալ գաղափարներով։
*Դիմադրություն բանականությանը.
- փաստերը մերժվում են զգացմունքների պատճառով։
- գիտությունը և տրամաբանությունը հաճախ պարտվում են։
- անհիմն վստահությունը ժխտում է ցանկացած ճշմարտություն։
Իսկ ինչպե՞ս պաշտպանվել։
Զարգացնելով կրիտիկական մտածողությունը՝
Միշտ ստուգեք տեղեկատվության աղբյուրները։
Կասկածի տակ դրեք հանրային կարծրատիպերը։
Փնտրեք փաստեր, այլ ոչ թե էմոցիաներ։
Պահպանելով էմոցիոնալ հեռավորություն
Մի ներքաշվեք անմիտ վեճերի մեջ։
Պահպանեք սառնասրտություն զանգվածային հիստերիայի ժամանակ։
Խնայեք ձեր էներգիան և ժամանակը։
Ձեզ համար ստեղծելով ինտելեկտուալ միջավայր՝
Շփվեք բանական և քննադատաբար մտածողների հետ։
Սահմանափակեք տոքսիկ և տգետ բովանդակությունը։
Կարդացեք դասական գրականություն և գիտական գործեր։
Թերագնահատելով այդ ուժը՝ մարդիկ կարող են ընկնել դրա ազդեցության տակ։ Եվ որևէ մեկը երաշխավորված չէ դրա ազդեցությունից, ու սա ամենևին որևէ կապ չունի կրթության հետ։
Դրա հետևանքով կործանարար պատերազմներ են եղել, բռնապետությունները վերելք են ապրել աշխարհում՝ պոպուլիստ առաջնորդները իշխանության են եկել, ժողովրդավարական գործիքները օգտագործվել են հանուն բացարձակ չարիքի։
Երբ բանականությունը զիջում է կուրությանը, պետական հիմքերը սկսում են խարխլվել:
Այդպես է կործանվել Հռոմը՝ «հաց և տեսարան», այդպես է կործանվել աթենական ժողովրդավարություը՝ մերժելով բանականությունն ու սառը դատողությունը։
Սրա ազդեցությունը տեսանելի է դառնում, երբ պրոֆեսիոնալները դուրս են մղվում կառավարման համակարգից, և պաշտոնները զբաղեցնում են ոչ թե խելացի, այլ պոպուլիստ ամբոխահաճո գործիչները։
Ի՞նչ անել սրա դեմ, ինչպե՞ս պայքարել․ ամենահաճախ մտորվող հարցն է հայաստանյան մտածողների, մտահոգվողների շրջանում։
Նասիմ Թալեբի «Հակափխրունություն» (Antifragility) հայեցակարգը կատարյալ գործիք է տգիտության և դրա պատճառած քաոսի դեմ պայքարելու համար։ Բանաձևը՝ ըստ Թալեբի․ փխրունը սթրեսից ու քաոսից կոտրվում է, տոկունը (ռոբուստ)՝ դիմանում է ու չի փոխվում, իսկ հակափխրունը քաոսի, սխալների ու անկանխատեսելիության հաշվին ավելի է ուժեղանում։
Ուրեմն, նախ և առաջ դառնալ հակափխրուն ․․․
P.S. Ահա այս մարդն է՝ Նասիմ Նիկոլաս Թալեբը, մերժել Ադրբեջանում դասախոսությամբ հանդես գալու առաջարկը և հայտարարել է, որ ոտք չի դնի Ադրբեջան, քանի դեռ Ռուբեն Վարդանյանն ապօրինաբար պահվում է այնտեղ, ասելով, որ «նրանք բարձրացրին իրենց առաջարկի արժեքը, չհասկանալով իմ էթիկան, կարծելով, թե գինը կարող է կապ ունենալ»․․․