«Հայաստանն աստիճանաբար պարտվել է արցախյան հակամարտության դիվանագիտական ճակատում»․ Սասուն Քոսյան

ԱՄՆ-ում բնակվող ՀՀ քաղաքացի, արվեստագետ Սասուն Քոսյանի գրառումը․ «Իմ գնահատմամբ Փաշինյանի պարբերաբար բանակցային տվյալները բացելու գործելակերպը ունի երկու հիմնական նպատակ: Առաջինը, ըստ էության, ներքաղաքական է: Պարզապես ուզում է ցույց տալ, թե նախկիններն ինչ են թողել իրեն: Երկրորդ նպատակը շատ ավելի կաևոր է: Դա, ի վերջո, ժողովրդին տեղյակ պահելն է, թե իրականում ինչպիսի գործընթացներ են տեղի ունեցել դիվանագիտական ասպարեզում արցախյան առաջին պատերազմից հետո: Եվ թերևս ավելի կարևոր է, թե ներկայում կոնկրետ ինչ դիվանագիտական մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած:
Համառոտ ասած, Հայաստան պետությունը աստիճանաբար պարտվել է արցախյան հակամարտության դիվանագիտական ճակատում: Իսկ 4-օրյա և 44-օրյա պատերազմները պարզապես եղել են դիվանագիտական պարտությունների հետևանքները: Իսկ ինչո՞ւ պետք է դիվանագիտական պարտությանը նաև հետևեն պատերազմի պարտություններ: Հարցը հենց դրանում է, որ իշխանությունները հետևողականորեն թաքցրել են բանակցային իրական գործընթացը, այն է՝ բանակցային հետընթացը: Դրա փոխարեն նրանք ժողովրդին կերակրել են «անպարտելիության» ինքնախաբեությամբ, քանի որ նրանք նաև թաքցրել են բանակի բազմաթիվ որակական և քանակական թերությունները: Քիչ դեր չի խաղացել նաև այն պատրանքը, թե իբր Ռուսաստանը թույլ չի տա պատերազմ լինի: Այդ պատրանքով էլ են կերակրել ժողովրդին: Ստացվում է, որ պարտության պատճառը իրականում ինքնախաբեությունն է:
Իսկ ի՞նչ էր պետք անել փոխարենը: Առաջին հերթին պետք էր ճշմարտությունը ներկայացնել ժողովրդին, որ Ադրբեջանը ավելի ու ավելի է հզորացել քաղաքականապես ու ռազմապես, և որ միջազգային հանրությունը, իսկ ավելի կոնկրետ համանախագահները մեզ գնալով ավելի ու ավելի վատ պայմաններ են առաջարկում: Ավելի լավ է դառը ճշմարտությունը իմանալ ու իրականությանը համապատասխան քայլեր ձեռնարկել, քան իրականությունը թաքցնելը, հատկապես եթե դրա պատճառը զուտ ներքաղաքական է: Իսկ դրան կհետևեր ժողովրդի համաձայնությամբ պետության ռեսուրսները կենտրոնացնել պաշտպանությունը ուժեղացնելու, բանակը վերափոխելուն ու վերազինելուն:
Մի բան է՝ բանակի մասին սին պատրանքների հավատալը, մի ուրիշ բան է՝ իրականում քո թերություններն իմանալը և դրանց վրա աշխատելը: Արդյո՞ք այդ դեպքում մենք կհաղթեինք պատերազմում: Ես միամիտ չեմ հավատալու, որ Ադրբեջանն իր մոտ 5 անգամ սպառազինության առավելությամբ, այլն էլ ավելի ժամանակակից, Թուրքիայի ուղղակի ու Ռուսաստանի անուղղակի օգնությամբ ջախջախիչ պարտություն կկրեր, միայն թե մենք ավելի լավ պատրաստված լինեինք մեր համեստ պետական ռեսուրսներով: Ոչ, դա դժվար թե տեղի ունենար: Բայց ես համոզված եմ, որ մենք շատ ավելի քիչ տարածքային ու մարդկային կորուստներով կավարտեինք պատերազմը, հնարավոր է ոչ ոքի արդյունքով:
Այս թեման շատ ծավալուն է և անցյալի վերաբերյալ այլընտրանքային սցենարների մասին կարելի է անվերջ խոսել ու չհասնել համաձայնության: Բայց այս ոչ հաճելի թեման արծարծելն ավելի կարևոր է ոչ այնքան անցյալի վերլուծության համար, այլ մեր ներկան լավ հասկանալու համար և մեր ապագա քայլերը մշակելու համար»: