Դիանա Աբգար. աշխարհում առաջին կին հյուպատոսի հայ թեկնածուն

Քչերը գիտեն, որ Հայաստանի առաջին հանրապետությունն աշխարհի առաջին երկրներից էր, որտեղ 20-րդ դարի սկզբին կանանց շնորհվեց ընտրելու իրավունք և կառավարությունում ընդգրկվեցին կին անդամներ։ Բացի այդ, Հայաստանի առաջին հանրապետությունը 20-րդ դարի սկզբին դարձավ աշխարհի առաջին պետությունը, որը՝ որպես հյուպատոսի թեկնածու առաջադրեց կին ներկայացուցիչ և այդ կինը Դիանա Աբգարն էր։
Դիանա Աբգարն իր ողջ կյանքի ընթացքում ոչ մի անգամ չէր եղել Հայաստանում, սակայն իր ողջ գիտակցական կյանքը նվիրել էր Հայկական հարցի բարձրացմանն ու հայ ժողովրդի պաշտպանությանը։ Դիանան վաճառական ամուսնու՝ Միքայել Աբգարի հետ 1890-ական թվականներին հաստատվել էր Ճապոնիայում և ահա այստեղ նա ձեռնարկում է հնարավոր ու անհնար բոլոր միջոցները հատկապես Արևմտյան Հայաստանից տեղահանված հայ փախստականների փրկության համար։ Ճապոնիա հասած փախստականներին նա ապահովում էր ժամանակավոր կացարաններով, սննդով և անհրաժեշտ բոլոր օգնություններով և նաև ապահովում էր նրանց անվտանգ տեղափոխությունը դեպի Ամերիկա և Եվրոպա։ Դիանայի միջամտությամբ հայ փախստականները Ճապոնիայում ազատվում էին երկրի մուտքի տուրքերից և տարբեր հարկերից։
Լինելով գրող՝ նա իր ստեղածգործությունների, թերթերում լույս տեսնող հոդվածների և աշխարհի տարբեր երկրների դիվանագիտական ներկայացուցիչների հետ նամակագրական կապերով փորձում էր աշխարհի ուշադրությունը սևեռել 1915 թվականին և դրանից առաջ Արևմտյան Հայաստանում տեղի ունեցող սահմռկեցուցիչ իրադարձությունների վրա։
1920 թվականին Հայաստանի առաջին Հանրապետության կառավարությունը, բարձր գնահատելով Դիանա Աբգարի կատարած մեծ աշխատանքը, նրան առաջադրում է՝ որպես Ճապոնիայում Հայաստանի Հանրապետության հյուպատոսի թեկնածու, սակայն, քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանի և Ճապոնիայի միջև դեռևս չկային դիվանագիտական հարաբերություններ, նրա նշանակումը, ցավոք, չի ընդունվում ճապոնական կառավարության կողմից, թեև Ճապոնիան դե ֆակտո արդեն ընդունել էր Հայաստանի անկախությունը։ Ու թեև պաշտոնապես Դիանա Աբգարը չի նշանակվել Ճապոնիայում հյուպատոս, այնուհանդերձ, նա ճանաչվել է որպես Աշխարհում առաջին կինը, որը առաջադրվել է որպես հյուպատոս և գործել է որպես հյուպատոս։
Սակայն պետք է նշել, որ նրա գործունեության վրա առանձնապես այդ նշանակումը ոչ մի էական տարբերություն չի գործել, քանի որ ինչպես նախկինում, այնպես էլ հետագայում, նա շարունակում էր անձնվիրաբար կատարել իր աշխատանքը, այն է՝ օգնել հայ փախստականներին և աշխարհի ուշադրությունը հրավիրել Արևմտյան Հայաստանում տեղի ունեցած հայերի կոտորածի և հայկական հարցի վրա։