«Քնելուց առաջ էկրանների օգտագործումը խանգարում է քնելու պրոցեսին». Արմեն Մուրադյան

ԵՊԲՀ ռեկտոր Արմեն Մուրադյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Քնելուց առաջ էկրանների օգտագործումը խանգարում է քնելու պրոցեսին՝ ճնշելով օրգանիզմում մելատոնինի արտադրությունը․ հատկանշական է, որ անքնությունը հաճախ հանդիպում է նաև ճանապարհատրանսպորտային պատահարների ենթարկված անձանց շրջանում (մոտ 69%):
Քնի ապնոէի և քնի առողջության պահպանման լուծումների մեջ մասնագիտացած բժշկական սարքավորումների ընկերության՝ Resmed-ի կողմից անցկացված հարցման վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ 2025 թվականի դեկտեմբերին և 2026 թվականի հունվարին 13 երկրներում հարցված 30,000 մարդկանց կեսից ավելին (53 տոկոսը) քունը համարել է երկար և առողջ կյանք վարելու ամենակարևոր հանգամանքը, որն առաջ է անցնել հավասարակշռված սննդակարգից (46 տոկոս) և կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունից (41 տոկոս): Ավելին, հարցվածների 84 տոկոսը գիտեին, որ կայուն, որակյալ քունը կարող է երկարացնել առողջ կյանքի տևողությունը: Այնուամենայնիվ, ինչպես ընդգծվում է Resmed-ի զեկույցում, հարցվածների 53 տոկոսը հայտնել է, որ լավ քնում է շաբաթական ընդամենը չորս գիշեր կամ ավելի քիչ:
Հայաստանում անքնության և քնի խանգարումների տարածվածությունը բավականին բարձր է և համադրելի է զարգացած երկրների ցուցանիշների հետ: Համաձայն մասնագիտական ուսումնասիրությունների և Քնի խանգարումների հայկական ասոցիացիայի տվյալների.
․ Հայաստանի բնակչության մոտ 10-15%-ը ունի քրոնիկական անքնություն:
․ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ բնակչության կեսից ավելին (մոտ 52.5%) ունի քնի հետ կապված այս կամ այն խնդիրը:
․ Անքնության գանգատները զգալիորեն ավելի բարձր են մարզերում (61.9%), քան Երևանում (48.8%), թեև Երևանում քնի տևողությունն ավելի կարճ է:
․ Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը (RLS) հանդիպում է բնակչության մոտ 8%-ի մոտ:
Հիմնական գործոնները, որոնք նպաստում են անքնության տարածմանը Հայաստանում, ներառում են սոցիալ-տնտեսական գործոնը, սթրեսը և քնի հիգիենայի նկատմամբ ցածր իրազեկվածությունը: Հատկանշական է, որ անքնությունը հաճախ հանդիպում է նաև ճանապարհատրանսպորտային պատահարների ենթարկված անձանց շրջանում (մոտ 69%):
Ինչպես ցույց են տալիս ինֆոգրաֆիկայի տվյալները, հարցման մասնակիցների շրջանում վատ քնի ամենատարածված պատճառը սթրեսը կամ անհանգստությունն են, որը նշել է հարցվածների 39 տոկոսը։ Դրան հաջորդում են աշխատանքը (22 տոկոս) և քնելուց առաջ էկրանների առջև անցկացրած ժամանակը (21 տոկոս)։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ քնելուց առաջ էկրանների օգտագործումը կարող է խանգարել քնելու պրոցեսին՝ ճնշելով օրգանիզմում մելատոնինի արտադրությունը, որը երեկոյան արտազատվող հորմոն է և կարգավորում է մարմնի ցիրկադային ռիթմը՝առաջացնելով քնելու համար անհրաժեշտ հանգստացնող վիճակ։
Resmed-ի հարցմանը մասնակցած 13 երկրներից ամենացածր միջին որակի գիշերային քուն ունեցող երկրներն են Ֆրանսիան, որտեղ հարցվածների 66 տոկոսը հայտնել է, որ շաբաթական չորս կամ ավելի քիչ գիշեր է լավ քնում, որին հաջորդում են Միացյալ Թագավորությունը (64 տոկոս) և Միացյալ Նահանգները (61 տոկոս)։
Շատերը թերագնահատում են իրենց քնի հետ կապված խնդիրների լրջությունը.
․ Հարցվածների 20 տոկոսը քնի խնդիրները նշանակալի չեն համարել
․ 17 տոկոսը այդ խնդիրները համարել են կյանքի բնականոն մասը
․ 15 տոկոսը սպասել են մինչև քնի հետ կապված առողջական խնդիրները լրջանան, նախքան օգնության դիմելը՝ դրանք սկզբում ոչ էական համարելով:
Բավարար քանակությամբ բարձրորակ քունը բազմաթիվ առավելություններ ունի, որոնք նպաստում են ուղեղի ակտիվ աշխատանքին և իմունային համակարգին, բարելավում է տրամադրությունը և նույնիսկ բարելավում սրտի առողջությունը: Վերջին տարիներին քնի կարևորության մասին իրազեկվածության աճը շատ մարդկանց խրախուսել է ավելի լուրջ վերաբերվել իրենց հանգստին՝ հաճախ թվային գործիքների օգնությամբ, որոնք խոստանում են հետևել և բարելավել քնի սովորությունները:
Ինչպես ցույց է տալիս հետազոտությունը, որը հիմնված է Ամերիկյան քնի բժշկության ակադեմիայի (AASM) հարցման տվյալների վրա, ամերիկացիների գրեթե կեսն այժմ ինչ-որ կերպ հետևում է իրենց քնին՝ հիմնականում օգտագործելով սմարթֆոնների հավելվածներ կամ խելացի ժամացույցներ: Շատ օգտատերերի համար տվյալները կարող են օգտակար լինել. կեսից ավելին ասում է, որ փոխել է իր վարքագիծը՝ հիմնվելով քնի հետևման արդյունքների վրա: Այնուամենայնիվ, մասնագետները զգուշացնում են, որ քնի հետևման աճը նաև բացասական կողմ ունի:
Քնի ցուցանիշների վրա չափազանց շատ կենտրոնանալը կարող է մարդկանց դրդել չափազանց խորը վերլուծել իրենց գիշերային արդյունքները և անհանգստանալ «իդեալական» քնի միավորներ ստանալու համար: Այս երևույթը, որը նաև կոչվում է քնի անհանգստություն կամ օրթոսոմիա, ընդհակառակը, կարող է վատթարացնել քնի խնդիրները, քանի որ սթրեսն ու ճնշումը գիշերային լավ քնի հայտնի «թշնամիներ» են:
Ըստ վերլուծության տվյալների՝
․ Ամերիկացիների 48%-ը հետևում են իրենց քնին՝ սարքերի միջոցով
․ 55%-ը փոխել են իրենց քնելու վարքագիծը՝ այս սարքերի շնորհիվ
․ 76%-ը կորցրել են քունը, քանի որ անհանգստանում են քնի խնդիրների համար»: